Ngành Giao thông – kẻ yếu thế thực sự

Thứ Tư, 07.11.2018, 11:33

Những ngày gần đây, liên tiếp 2 nhà đầu tư tư BOT giao thông (Công ty cổ phần đầu tư Đèo Cả và liên danh các nhà đầu tư dự án BOT Thái Nguyên – Chợ Mới) đã có đơn kiến nghị và “dọa” trả lại dự án cho Bộ Giao thông vì nguy cơ thua lỗ, không theo đúng cam kết. Cùng đó, hàng loạt dự án cầu, đường khác rơi vào tình trạng chất lượng kém khiến Bộ Giao thông phải liên tiếp thanh, kiểm tra. Rõ ràng, đại diện cho quyền lực Nhà nước, ngành Giao thông vẫn đang tỏ ra là một “kẻ yếu thế”.

 

Nhiều dự án BOT xin trả lại khiến Bộ Giao thông đau đầu

Trước hết, về các dự án BOT bị dọa trả lại, nếu Bộ Giao thông làm đúng theo cam kết với các nhà đầu tư thì phí BOT mà người dân gánh chịu sẽ rơi vào trường hợp “bất hợp lý”. Chỉ sợ, những vụ việc Cai Lậy, Tân Đệ sẽ lại một lần nữa tiếp diễn khi người dân phản ứng bằng đủ mọi cách. Ngược lại, nếu muốn bảo đảm quyền lợi của người dân thì Bộ Giao thông sẽ vi phạm cam kết với nhà đầu tư, các nhà dầu tư có thể rơi vào tình thế phá sản,… Kết cục, cả ngành Giao thông phải “căng não” đối diện vấn đề, tìm cho ra bằng được cách giải quyết vừa níu chân các nhà đầu tư, vừa không để người dân phản đối.

Về các dự án cầu, đường vừa khai thác đã xuống cấp nghiêm trọng, Bộ Giao thông có trách nhiệm giám sát, quản lý chất lượng công trình. Hơn nữa, Bộ Giao thông mang quyền lực Nhà nước, đại diện cho nhân dân. Thế nên, cứ công trình nào chất lượng kém thì Nhân dân sẽ gọi tên Bộ Giao thông đầu tiên. Lúc này, ngành Giao thông lại “miệt mài” thanh tra, kiểm tra tìm ra trách nhiệm thuộc về ai, quyết định xử phạt cá nhân, tập thể nào.

Điểm chung của cả hai trường hợp trên chính là chỉ cần sai một bước thì mọi lỗi lầm, mọi trách nhiệm rồi cũng sẽ là Bộ Giao thông phải gánh chịu! Rõ ràng, trong một dự án bất kỳ, dù mang quyền lực nhà nước, ngành Giao thông vẫn đang tỏ ra rất yếu thế. Cứ có vấn đề gì xảy ra là kẻ yếu thế này sẽ là đối tượng duy nhất gánh chịu hậu quả.

Bắt mạch căn bệnh yếu thế!

Nói thẳng, không thể nào người mang quyền lực Nhà nước lại có thể trở thành kẻ yếu thế trong các quan hệ xã hội. Đáng lý ra, ngành Giao thông phải khẳng định được vị thế, vai trò của mình.

Thứ nhất, trong quan hệ với các nhà đầu tư BOT. Bộ Giao thông đứng ra để tìm nhà đầu tư, duyệt phương án đầu tư, theo dõi, giám sát, nghiệm thu công trình,… thì Bộ Giao thông cần phải tìm được một nhà đầu tư có đủ năng lực, có đủ trách nhiệm để cho ra một công trình tốt. Tất cả những quá trình ấy phải được cụ thể hóa bằng một hợp đồng để dù có tình huống nào xảy ra thì cứ theo hợp đồng mà phân xử. Chỉ có điều, bao lâu nay, bao nhiêu dự án BOT, hợp đồng của Bộ Giao thông lại không hợp lý. Hợp ý dân thì nhà đầu tư không chịu, hợp ý nhà đầu tư thì người dân phản đối. Lý lẽ đơn giản là Bộ Giao thông không hiểu mà cũng chẳng tham khảo ý kiến người dân từ trước. Một công trình BOT xuất hiện 3 bên chủ thể là: Bên xây dựng (nhà đầu tư), bên giám sát (Bộ Giao thông) và bên sử dụng (người dân); nhưng hợp đồng lại chỉ thể hiện ý chí của hai bên là nhà đầu tư và Bộ Giao thông thì xảy ra mâu thuẫn với người dân cũng là điều vô cùng dễ hiểu. Như vậy, Bộ Giao thông cần thẳng thắn nhìn lại những yếu điểm mà mình chưa làm được trong hợp đồng với nhà đầu tư BOT liên quan về đáp ứng thực tiễn nhu cầu, khả năng của người dân.

Thứ hai, trong các vụ việc cầu, đường vừa sử dụng đã hư hỏng nặng. Lại một lần nữa, câu chuyện hợp đồng với nhà đầu tư của Bộ Giao thông cần phải được xem xét. Ô hay, dự án, công trình kém chất lượng vô cùng nhưng rồi lần nào nhà đầu tư cũng mạnh miệng rằng “do thời tiết”, “do quá tải trọng”, “do không có xe di chuyển”,… Sự thụ động hiện hữu rõ trong việc sau khi các công trình kém chất lượng bị phát hiện, Bộ Giao thông lại tốn công sức, thời gian, và cả tiền bạc để thanh tra, kiểm tra rồi rất lâu sau đó mới có thể kết luận rõ ràng. Ôi, những dự án cả trăm tỷ, nghìn tỷ mà vừa sử dụng có vài năm hoặc chưa được một năm đã hỏng thì rõ ràng là chất lượng tệ hại chứ còn nguyên do nào nữa.

Thử gạt bỏ hết những thứ như thế đi, tại sao hợp đồng giữa Bộ Giao thông với các nhà đầu tư không cam kết được chất lượng công trình với số năm nhất định. Tại sao không có cam kết ngay về đối tượng chịu trách nhiệm khi công trình hư hỏng trong thời gian xác định?…

Đây rồi, hợp đồng chính xác là mầm bệnh khiến ngành Giao thông trở thành kẻ luôn yếu thế trong mọi trường hợp! Đáng ngại thay.

Ai? Thế nào? Làm cái gì?

Để tạo ra những bản hợp đồng kém chăng thể thoát nổi bóng dáng của những cán bộ kém. Có thể là những cán bộ này yếu kém thực sự về năng lực, hay đơn giản là họ “giả vờ” yếu kém để nhắm mắt chấp nhận những hợp đồng như thế!

Đã xác định như vậy, cũng chỉ Bộ Giao thông mới có thể thay đổi được mọi chuyện mà thôi. Cán bộ yếu kém thì đào tạo, thay thế; cách làm hợp đồng chưa tốt thì tham khảo, học tập bên ngoài.

Điều quan trọng, Bộ Giao thông có quyết tâm thay đổi mình hay không, có quyết tâm thay đổi những điều tưởng chừng là “kinh nghiệm lâu năm” nhưng hóa ra là “sai lầm chồng chất” hay không? Tôi và nhân dân cả nước đang chờ sự thay đổi ấy.