Lại một thứ tư duy ấu trĩ ra đời!

Thứ Năm, 14.03.2019, 15:26

Vẫn còn đó những chính sách trên trời, trong khi cuộc đời thì ở mặt đất! Những văn bản thiếu thực tiễn nguyên nhân từ đâu và trị ra sao?

Mới đây, dư luận đang xôn xao câu chuyện Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) Phùng Đức Tiến ký ban hành Thông tư 02/2019 “Ban hành danh mục sản phẩm thức ăn chăn nuôi theo tập quán và nguyên liệu đơn được phép lưu hành tại Việt Nam”.

Thông tư 02/2019 do Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Phùng Đức Tiến ký ban hành đang gây tranh cãi trong dư luận

Từ chuyện lợn không được ăn chuối, ăn bèo…!

Cụ thể, “Danh mục sản phẩm thức ăn chăn nuôi theo tập quán được phép lưu hành” đính kèm thông tư, có 18 loại sản phẩm thức ăn chăn nuôi được Bộ cho phép lưu hành gồm: ngô, thóc, lúa mì, gluten, đậu tương, khô dầu, sắn, hạt các loại, thức ăn thô, phụ phẩm công nghệ chế biến các loại ngũ cốc DDGS, mía, các loại củ, các loại bã, thức ăn có nguồn gốc thủy sản, thức ăn có nguồn gốc động vật trên cạn, sữa và các sản phẩm từ sữa, dầu mỡ, dầu cá.

Có thể hiểu những loại thức ăn chăn nuôi nằm ngoài danh mục trên sẽ bị cấm lưu hành. Điều đó có nghĩa là những sản phẩm thức ăn chăn nuôi vốn rất thông dụng như rau củ quả (trừ khoai, sắn) hay bèo, thân chuối… sẽ không được phép lưu hành.

Lý giải thêm cho quy định mới này, Quyền Cục trưởng Cục Chăn nuôi – Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Dương cũng cho biết, dù là bèo, cây chuối, hay cà chua, cà rốt, bắp cải… là những sản phẩm thức ăn chăn nuôi theo tập quán cũng phải xác định tiêu chuẩn, quy chuẩn, có chất lượng tối thiểu mới được đưa vào làm thức ăn chăn nuôi.

Tuy nhiên, cân phải rạch ròi một chút là các loại thức ăn truyền thống như chuối, bèo… mà người dân đã sử dụng bấy lâu nay không ảnh hưởng gì đến xã hội mà các vị phải cấm đoán như thế. “Thức ăn chăn nuôi theo tập quán là thứ người dân vẫn sử dụng từ trước đến nay, không cần bất kỳ một cơ quan nhà nước nào cho phép cả. Nếu việc sử dụng thức ăn chăn nuôi theo tập quán của người dân có vấn đề gì ảnh hưởng đến xã hội thì Nhà nước chỉ nên hạn chế hoặc cấm đúng loại thức ăn đó thôi. Rất khó hiểu vì sao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn lại ban hành danh mục những thức ăn chăn nuôi được phép lưu hành” – ông Nguyễn Minh Đức, chuyên gia pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nói.

Theo đó, đây là một quy định bất hợp lý, bởi cơ quan chức năng đang áp dụng phương pháp quản lý “chọn cho”, tức là người dân chỉ được làm những gì pháp luật cho phép. Trong khi đó, luật và các văn bản dưới luật chắc chắn không thể ghi hết tất cả những vấn đề của cuộc sống. Ấy là chưa kể cuộc sống luôn phát sinh những cái mới, những cái mà pháp luật, vốn luôn lạc hậu so với cuộc sống, không thể bao quát hết.

…Đến chuyện “lồng” pháp luật và cuộc sống

Trong phim Tây Du Ký, có một bảo bối mà đến ngay cả Tôn Ngộ Không và thiên binh thiên tướng cũng đều… bất lực trước nó, đó là “túi hậu thiên”. Bảo bối này có có thể hút vạn vật, mở miệng túi có thể hút được cả trời đất. Và nếu so sánh, dù hơi khập khiễng, thì câu chuyện về “túi hậu thiên” hoàn toàn có thể áp cho sự “quyền biến” của các cơ quan chức năng hiện nay khi có những văn bản pháp luật phi thực tiễn.

“Trí tuệ xã hội đóng khung trong sự hiểu biết của người làm luật” là suy nghĩ sai lầm

Thẳng thắn mà nói rằng, ý chí chủ quan của các cơ quan hữu quan dường như muốn làm ra những “túi hậu thiên” để “nhốt” cuộc sống vào trong cái “lồng” pháp luật, bất kể thực tế cuộc sống phong phú và rộng lớn hơn cái túi của các cơ quan hữu quan. Nên từ trước tới nay, có rất nhiều quy định phi thực tế như vậy.

Chẳng hạn như: Người ta không hiểu tại sao với một nước nông nghiệp như Việt Nam lại chỉ được 150 thương nhân xuất khẩu gạo. Người ta cũng không thể hiểu tại sao những doanh nghiệp nhỏ kinh doanh gas, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa lại phải có tới 50.000 vỏ bình và bồn chứa 300m3…Hay, đơn giản như câu chuyện Grab, Bộ Giao thông Vận tải cứ muốn “nhốt” tất cả các loại hình vận tải, vận chuyển hành khách vào cái túi taxi.

Rồi, hai câu chuyện đang thời sự gần đây là dự thảo quy chuẩn về nước mắm và danh mục thức ăn chăn nuôi được phép. Dự thảo quy chuẩn nước mắm thì, ngoài những tiêu chuẩn có vẻ đang nghiêng về cái gọi là “nước mắm công nghiệp”, thì có những quy chuẩn ngược đời về thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y đối với nguyên liệu nước mắm. Bởi thực tế chắc chắn không ai dùng hai loại thuốc này đối với… cá biển…v..v.

Xét riêng phạm vi Bộ NN&PTNT, rất khó hiểu Bộ Nông nghiệp lại ban hành những quy định như vậy. Vị đại diện Bộ này nói Thông tư không ảnh hưởng đến người dân sản xuất, nhưng dưới con mắt dư luận nó “đè” cổ người nông dân. Còn dưới góc nhìn chuyên gia thì nói như ông Nguyễn Minh Đức “chẳng nhẽ toàn bộ trí tuệ xã hội bị đóng khung trong hiểu biết của nhà làm luật?…Vì sai từ tư duy nên nó tiếp tục sai khi danh mục thiếu sót. Không thiếu sót mới lạ, Nhà nước làm sao khôn hơn xã hội được”.

Qủa thật, cái chuyện “quy định vô lý” mới này không phải lần đầu xảy ra ở Bộ Nông nghiệp. Mà thời gian, rất nhiều vấn đề vô lý xảy liên quan đến Bộ chủ quản này, trong đó người dân đã quen tai với điệp khúc “được mùa rớt giá” hết sản phẩm này đến sản phẩm kia. Ấy thế mà, để khẳng định mình vô can, ngành nông nghiệp đổ hết lên đầu người nông dân rằng họ chăn nuôi tự phát, không nghe khuyến cáo mới dẫn đến hậu quả như vậy.

Cũng liên quan đến chuyện ban hành văn bản, dư luận vẫn đang còn cảm thấy “sốt” với quan điểm “không nên viết văn bản chỉ để cho sướng tay” của Bí thư Thành ủy Hà Nội Hoàng Trung Hải trong buổi làm việc với Sở Giao thông Vận tải mới đây: “Nếu mình là người dân thì mình thấy quy định này có hợp lý hay không? Anh đã phải đương đầu với dư luận, báo chí, xã hội, anh sẽ thấy tôn trọng lợi ích của các bên liên quan không, chứ không có chuyện mình viết ra một văn bản mình cứ viết cho sướng tay” – Bí thư Thành ủy Hà Nội nói.

Tất nhiên, phạm vi cấp Bộ và cấp Thành phố có sự khác nhau, nhưng nó đều chung một điểm là công tác làm luật, ban hành luật. Nên, điều Bí thư Hoàng Trung Hải nói rất đáng để chúng ta suy nghĩ sang các lĩnh vực khác. Nghĩa là, trước khi ban hành một quyết định, mong các vị hãy cân nhắc thật kỹ và luôn nhớ lời của Hồ Chủ tịch “Việc gì lợi cho dân ta phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh…”.

Có lẽ, do quyền tự do kinh doanh của người dân và doanh nghiệp chưa được các cơ quan hữu quan coi trọng đủ, dù nó được trang trọng ghi trong Hiến pháp. Cũng chính vì vậy, xu hướng đặt nặng quản lý nhà nước hoặc biến nó thành mục đích đầu tiên khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật đang chiếm ưu thế. Dễ thấy quản lý hay các điều cấm, các mức phạt… dường như được chú trọng hơn là tạo thuận lợi.

Đừng bao giờ có cái suy nghĩ “toàn bộ trí tuệ xã hội bị đóng khung trong hiểu biết của nhà làm luật. Cũng đừng có cái suy nghĩ, để quản lý xã hội tốt thì chỉ có “cấm và phạt” người dân. Đó là một thứ tư duy ấu trĩ của người làm công tác lãnh đạo xã hội nói chung và những người làm luật nói riêng!