Cần xem lại vai trò “con cưng” của VEC trong các Dự án đường cao tốc ở Việt Nam

Thứ Tư, 17.10.2018, 15:43

Trong những năm gần đây, khi nhắc đến doanh nghiệp Nhà nước thì ai cũng lắc đầu ngao ngán, từ chuyên gia kinh tế cho đến người dân bình thường vì những hệ lụy mà doanh nghiệp Nhà nước để lại cho nền kinh tế nước ta là vô cùng to lớn.

Điển hình là sai phạm trong chi tiêu ở Vinashin, Vinalines; cố ý làm trái xảy ra tại Cty Cao su Tân Biên; lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tham ô xảy ra tại Cty Cho thuê tài chính II (ALCII); Cty Vifon lập chứng từ khống chiếm đoạt hơn 20 tỷ đồng và không thu về cho công ty 59,9 tỷ đồng nhằm chiếm đoạt khi cổ phần hóa công ty; Cty xăng dầu Hàng không khai khống tỷ lệ dầu hao hụt nhằm chiếm đoạt hàng chục tỷ đồng,…Bên cạnh đó, những doanh nghiệp Nhà nước độc quyền hoặc chiếm quyền chi phối như điện, ga, xăng dầu, viễn thông, hóa chất, khai thác khoáng sản,…vẫn hoạt động thua lỗ.

Theo báo cáo giám sát của Quốc hội trong phiên hợp về “việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giai đoạn 2011-2016” cho thấy, hầu hết các doanh nghiệp Nhà nước qua thanh tra, kiểm toán đều vi phạm pháp luật ở các mức độ khác nhau, thực hiện thủ tục đầu tư, đấu thầu, mua sắm tài sản không đúng quy định. Ngoài ra, các donh nghiệp Nhà nước còn huy động, quản lý, sử dụng vốn đầu tư dàn trải, tùy tiện, đầu tư ngoài ngành không đúng quy định dẫn đến lãng phí, thiếu hiệu quả, một số dự án đầu tư ngoài ngành tỉ suất lợi nhuận thấp, khả năng mất vốn cao. Trong giai đoạn 2011-2016, tổng tài sản tại doanh nghiệp 100% vốn nhà nước là hơn 3,05 triệu tỷ đồng, trong khi tổng số nợ là 1,6 triệu tỷ đồng.

Qua đó, chúng ta có thể thấy hầu hết các doanh nghiệp Nhà nước đều hoạt động không hiệu quả, gần đây là Tổng Công ty Phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) được xem là “ông trùm” đường cao tốc tại Việt Nam khi giữ vai trò chủ đầu tư của hàng nghìn km đường cao tốc đã và đang triển khai khắp cả nước số nợ của VEC khoảng 1,5 tỷ USD tính đến cuối năm 2016. Đây cũng là chủ đầu tư đường cao tốc Đà Nẵng-Quãng Ngãi trị giá 34.500 tỷ đồng vừa thông xe đã chi chít “ổ gà, ổ voi” đang dấy lên làng sóng phản đối trong dư luận.

VEC được xem là doanh nghiệp “con cưng” của Nhà nước, là đơn vị nòng cốt, chủ lực trong việc xây dựng và phát triển đường cao tốc ở Việt Nam. Theo Quyết định 326/QĐ-TTg ngày 01/3/2016, Chính phủ có cơ chế áp dụng thí điểm cho các dự án của VEC và đây là một cơ chế đặc thù hết sức linh hoạt, không giống bất kỳ ban quản lý dự án nào của Bộ Giao thông vận tải (GTVT). Việc huy động vốn của VEC được áp dụng cơ chế vay lại các nguồn vốn vay thương mại của các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng phát triển châu Á, Ngân hàng quốc tế về tái thiết và phát triển của World Bank và được Chính phủ bảo lãnh khi vay vốn thương mại và khi phát hành trái phiếu công trình.

Nguồn: Zing

Tuy nhiên, hầu hết các khoản nợ được bảo lãnh đến hạn VEC đều không trả được, buộc Chính phủ đứng ra trả nợ thay. Theo báo cáo tài chính công bố năm 2016, VEC có tổng tài sản là 77.300 tỷ đồng, chủ yếu bao gồm giá trị từ tài sản cố định và tài sản dở dang là các tuyến đường cao tốc đang xây dựng. Trong khi đó, khoản nợ phải trả là 34.500 tỷ đồng (cụ thể 9.000 tỷ đồng là nợ ngắn hạn, còn lại hơn 25.500 tỷ đồng là nợ dài hạn), chiếm 45% tổng nguồn vốn.

Nguồn: Zing

Một doanh nghiệp hưởng được nhiều lợi thế ưu đãi từ cơ chế của Nhà nước, có thể nói là “độc quyền” trong việc xây dựng các Dự án đường cao tốc mà VEC phải mang nợ nguồn vốn quốc tế như thế là không thể chấp nhận được, trong khi đó lại đầy rẫy những sai phạm nghiêm trọng, điển hình là Dự án xây dựng Đường cao tốc Cầu Giẽ-Ninh Bình, với mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng, theo kết luận của Kiểm toán Nhà nước sai lệch trong công tác dự toán so với tổng dự toán tính đúng của các gói thầu được duyệt là 346 tỷ đồng. Ngoài ra, Kiểm toán Nhà nước còn phát hiện nhiều mẫu bê tông nhựa và thành phần hạt của các lớp kết cấu không đạt yêu cầu, độ bằng phẳng ngang mặt đường cũng không đạt yêu cầu kỹ thuật dự án. Gần đây nhất đơn thư tố cáo ông Mai Tuấn Anh-Chủ tịch HĐTV VEC trong vụ án gian lận vé gây thất thu ngân sách ở cao tốc Cao tốc Nội Bài-Lào Cai dài 245 km, với số vốn vay 1,5 tỷ USD, khi đưa vào sử dụng đã thất thoát lượng vé khủng khiếp “Chỉ trong một tháng kiểm tra, có gần 60.000 xe vào cao tốc nhưng không thấy ra”.

Dự án cao tốc Đà Nẵng-Quãng Ngãi chiều dài gần 140km, với kinh phí 34.500 tỷ đồng đã chậm tiến độ, vừa cho thông xe đã hư hỏng nặng gây thất thoát lãng phí và nguy hại hơn hết là đe dọa tính mạng của người tham gia giao thông. Nhiều đơn thư tố cáo sai phạm của các cá nhân thực hiện dự án trong đó có ông Nguyễn Tiến Thành – Giám đốc Ban quản lý Dự án “có các hành vi vi phạm pháp luật, vi phạm các quy định về quản lý dự án, vi phạm quy chế tổ chức hoạt động của Ban QLDA, vi phạm nghiêm trọng tư cách đạo đức của người đảng viên”, đơn tố cáo việc làm ăn gian dối của nhà thầu Trung Quốc cũng không giải quyết ổn thỏa gây bức xúc trong dư luận. Ngoài ra, VEC còn thiếu trách nhiệm không có giải pháp xử lý cảnh báo của chuyên gia giao thông đô thị của JICA trong việc kiểm soát nứt lớp móng bằng đá dăm gia cố xi măng (CTB). Với chức năng, nhiệm vụ trong việc làm chủ đầu tư xây dựng các Dự án đường cao tốc Việt Nam làm không xong mà VEC còn xin chủ trương của Bộ GTVT về việc “lấn sân” sang lĩnh vực kinh doanh bất động sản theo Văn bản số 2848 ngày 18/8/2017 của VEC về việc thay đổi mục tiêu và đối tác đầu tư Dự án Trụ sở VEC tại Lô 20 – E4, Khu đô thị mới Cầu Giấy.

Hiện nay, Nhà nước đang thực hiện chủ trương cơ cấu lại một số doanh nghiệp làm ăn thua lỗ, thu hồi vốn cho ngân sách, hướng đến cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước. Chính vì thế, cần phải đổi mới cơ chế, chính sách để doanh nghiệp Nhà nước vận hành theo cơ chế thị trường, bảo đảm đối xử bình đẳng giữa doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác, bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước nhằm mang lại hiệu quả cao nhất của doanh nghiệp Nhà nước. Có thể nói, VEC là một trong những doanh nghiệp mà Nhà nước phải quan tâm hàng đầu trong vấn đề tái cơ cấu vì là đơn vị chủ đạo trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng với nguồn kinh phí “khủng” để tránh trình trạng gây thất thoát nguồn ngân sách và những hệ lụy tiêu cực khác như tham nhũng, đầu tư dàn trải gây lãng phí.