Báo chí và trách nhiệm tôn trọng sự thật

Thứ Sáu, 22.03.2019, 15:04

Lý giải về lộ trình thực hiện đề án hạn chế phương tiện cá nhân ở Hà Nội, trước những câu hỏi của nhân dân và cơ quan báo chí lề việc hạn chế cấm xe máy. Tại buổi giao ban Báo chí Thành ủy Hà Nội chiều 19/3, ông Vũ Văn Viện – Giám đốc sở GTVT Hà Nội đã lý giải về lộ trình cấm xe máy, hạn chế phương tiện cá nhân.

Nhưng quan điểm của ông Viện nói một kiểu, rất rõ ràng, rành mạch, nhưng khi được báo chí đăng tải thì câu nói đó lại được giật tít thành: “Giám đốc Sở Giao thông Hà Nội: ‘Ít tiền thì đi xe đạp, nhiều tiền thì đi taxi’”.

Trong khi đó, dưới đây nguyên văn câu nói của ông Vũ Văn Viện lại rất rõ ràng, chứ không hoàn toàn như cách mà báo chí giật tít, đăng tải thông tin dẫn tới việc dư luận đang phẫn nộ về câu nói này. Nguyên văn ông Viện đã nói như sau:

“… Lựa chọn phương tiện giao thông là quyền của mỗi cá nhân, nhưng mà nó phải phù hợp với lợi ích chung, phải đáp ứng yêu cầu lợi ích chung chứ không phải ta thích là đi. Còn phương tiện di chuyển cá nhân không thiếu, như có bạn gì vừa nói tôi có bu gà chẳng hạn… nhưng mà lên xe bus thì chắc chắn là vì cái lợi ích chung của mọi người khác thì không thể đưa lên xe bus được, nhưng còn có những xe khác, ít tiền thì tôi chịu khó đạp xe đạp, nhiều tiền thì đi taxi, đó là cái sự lựa chọn. Còn không thì các bạn gi.ết gà ở quê, xong rồi mang gà sống ra, chứ không mang bu gà. Đấy là quyền lựa chọn của mỗi người của mỗi người dân khi mà sinh hoạt ở những đô thị văn minh, chứ không có cái quyền mà chúng ta thích là chúng ta làm. Ở đô thị phải có những quy định của đô thị, và người dân phải chấp nhận một cách cách ứng xử trong đô thị cho nó phù hợp…”

Trong cả một buổi họp với những lý giải phát biểu rất thấu tình đạt lý, nhưng khi báo chí “giật tít” một cách cụt ngủn như thế thì khiến ông Viện đã nhận không ít “gạch đá” từ cộng đồng mạng mà không biết lý do vì sao. Còn về phần tác giả bài báo chắc chắn sẽ rất vui vẻ khi “cái tít” bài báo tạo nên hiệu ứng, được nhiều người đọc, chia sẻ.

Trong xã hội hiện nay, trách nhiệm của nhà báo càng phải cao.

Báo chí là công việc đặc thù, mang tính chuyên biệt, đặc biệt trong đó nổi lên một số vấn đề quan trọng là việc người làm báo truyền bá thông tin như thế nào, phản án sự thật ra làm sao trước công chúng. Đây chắc chắn là điều không dễ dàng đối với người làm báo chí, bởi muốn tiếp cận phản ánh sự thật người làm báo phải thâm nhập, tìm hiểu kỹ càng, sâu sắc bằng nhãn quan, kỹ năng và kinh nghiệm.

Có bảo thực tế, bản chất của sự thật được làm rõ như thế nào phụ thuộc rất lớn vào cái Tâm và Tâm của người làm bão. Có thể thấy phần lớn các sai phạm trong việc xử phạt cơ quan báo chí, thu hồi thẻ nhà báo đều có nguyên nhân từ việc chủ quan, thiếu trách nhiệm hoặc không hội tụ đủ những yếu tố được coi là phẩm chất nghề nghiệp.

Thậm chí, nhà báo có năng lực nghiệp vụ yếu kém, suy thoái đạo đức, có động cơ vi lợi,… nhà nhiều người đã tự hạ mình để chạy theo những bài báo với tiêu đề giật gân, bóp méo thông tin, đưa thông tin sai sự thật,…

Bước vào thời đại kinh tế thị trường, cùng với cạnh tranh thông tin trên mạng xã hội đã tác động không ít đến hoạt động báo chí. Áp lực cạnh tranh thông tin gay gắt trong một thế giới mà mọi thức đều diễn biến với tốc độ chóng mặt, sự thật khó nắm bắt, nên báo chí đang đứng trước những chênh vênh đầy thách thức.

Để có được lượng độc giả theo dõi thường xuyên, để thu hút được đơn vị tài trợ, nhà quảng cáo, nên không ít tờ báo đã coi nhẹ sự thật và đạo đức nghề nghiệp. Bởi hiện nay, có nhiều tờ báo năng lực và thù lao của phóng viên, biên tập viên phụ thuộc vào số lượng người truy cập, nên phóng viên phải tìm mọi cách để bài viết của mình trở nên “hot”, giật tít và “câu like” nhiều nhất.

Theo quy định tại Điều 4, Luật Báo chí 2016 quy định trách nhiệm của báo chí là “Thông tin trung thực về tình hình đất nước và thế giới phù hợp với lợi ích của đất nước và của nhân dân; tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thành tựu của đất nước và thế giới theo tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí”.

Thời gian gần đây rất nhiều tờ báo đưa thông tin sai sự thật đã gây ra hậu quả nghiêm trọng, bị xử phạt ngay lập tức nhiều phần tử thù địch đã lợi dụng xuyên tạc sự việc trên, với luận điệu Việt Nam “ngăn cản tự do ngôn luận” vi phạm nghiêm trọng tình hình báo chí.

Báo Tuổi trẻ Online bị đình chỉ 3 tháng hoạt động và phạt hành chính 220 triệu đồng vì đăng tải thông tin sai sự thật

Tuy nhiên, việc đưa thông tin thiếu chính xác, sai sự thật là quy định nghiêm minh của pháp luật, không chỉ ở Việt Nam mà rất nhiều nước trên thế giới đã có quy định rõ ràng này. Đơn cử tại Đức, hành vi đăng tải báo chí sai sự thật trên mạng internet, phỉ báng nhà nước, tôn giáo, kích động hận thù, có tác động phá hoại trật tự cộng đồng,… đều bị coi là phạm tội hình sự.

Trên thế giới, không có thứ tự do ngôn luận nào đồng nghĩa với sự thật bị bóp méo, coi thường pháp luật, xúc phạm cộng đồng. Tư do ngôn luận, tự do báo chí cũng không phải là vô hạn, mà quyền tự do đó phải được đặt trong khuôn khổ của pháp luật, phục vụ lợi ích quốc gia, không xâm hại đến quyền lợi tổ chức, cá nhân.

Mới đây, cục Báo chí, Bộ Thông tin và Truyền thông đã ra quyết định xử phạt hành chính 65 triệu đồng; tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động báo chí trong thời hạn 3 tháng đối với Báo điện tử Người tiêu dùng (thuộc Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam). Vì lý do cơ quan này đã đăng tải thông tin sai sự thật, ảnh hưởng nghiêm trọng tới việc truyền bá thông tin và định hướng dư luận.

Trước đó, cũng đã có một số ấn phẩm báo chí cũng từng bị đình bản 3 tháng, như: Báo điện tử PetroTimes (tháng 10-2016), Báo điện tử Tầm nhìn (tháng 10/2016), Tạp chí điện tử Nhà quản lý (11/2017) và Báo Tuổi trẻ Online (tháng 7/2018)

Đề cập đến sự lợi hại của ngôn từ, thông tin, người xưa đã có câu: “Bút sa gà chết”, “Lời nói, đọi máu”, “Một lời nói ra, bốn con ngựa đuổi không kịp”… Báo chí cần phải đưa thông tin trung thực, có trách nhiệm với bạn đọc, tôn trọng pháp luật là điều mà xã hội và người đọc luôn mong muốn. Chỉ có như vậy, người làm báo mới có thể dùng ngòi bút của mình góp phần hướng tới một xã hội văn minh, công bằng và lành mạnh.