Xăng dầu, chỉ được chọn một, liệu có đúng kinh tế thị trường?

Thứ Sáu, 04.05.2018, 15:06

Mọi biến động trên thị trường xăng dầu đều ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân. Vậy nên chỉ một động thái nhỏ liên quan đến vấn đề này cũng được người dân vô cùng quan tâm và dành sự chú ý đặc biệt. Chính bởi vậy, khi thông tin xăng RON 95 bị bức tử để mở cửa cho E5 thống lĩnh thị trường được đưa ra đã ngay lập tức nhận được rất nhiều ý kiến trái chiều.

Xăng RON 95 sắp bị khai tử?

Trong buổi làm việc giữa lãnh đạo Bộ Công thương và các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, các doanh nghiệp đã đề xuất ý kiến khai tử xăng RON 95 và thay vào đó chỉ cung cấp ra thị trường xăng E5. Vẫn biết khi sử dụng xăng sinh học thì lượng chất thải xả ra ít hơn và hiển nhiên điểu này cũng tốt cho môi trường. Chính bởi vậy, việc khuyến khích sử dụng xăng sinh học là thực sự cần thiết. Thế nhưng chỉ có vậy mà chúng ta sẵn sàng loại bỏ cơ hội chọn lựa của người tiêu dùng thì liệu có công bằng với người tiêu dùng hay không, có phù hợp với quy luật của thị trường hay không?

Có đúng là kinh tế thị trường?

Đánh giá về thị trường xăng dầu hiện nay, có thể thấy tính “độc quyền” vẫn hiện diện khá rõ ràng. Điều này thể hiện ở việc chỉ một số doanh nghiệp được tiến hành việc xuất, nhập khẩu xăng dầu và cung cấp ra thị trường. Có thể nói, thị trường xăng dầu hiện nay đang chịu sự điều tiết rất lớn của bàn tay nhà nước. Điều này một mặt giúp cho việc kiểm soát thị trường xăng dầu dễ dàng hơn nhưng ngược lại cũng tạo điều kiện cho sự “độc đoán” nảy sinh. Chẳng vậy mà thuế bảo vệ môi trường, quỹ bình ổn xăng dầu…, muôn thứ thuế, quỹ liên quan đến xăng dầu được đưa ra. Ấy vậy nhưng ngược lại, hiệu quả thực tế của nó thì chẳng thấy đây. Thậm chí, ở một góc độ nhất định, điều này dẫn đến việc thị trường xăng dầu trở nên khô cứng, kém linh hoạt.

Quay lại câu chuyện của xăng sinh học, một câu hỏi lớn cần giải đáp là vì sao các đơn vị cung ứng xăng dầu lại mong muốn “khai tử” xăng RON 95 để thay vào đó chỉ cung cấp xăng sinh học E5 trong khi RON 95 đang được tiêu thụ mạnh và rộng rãi? Đừng lấy lý do bảo vệ môi trường ra để giải thích trong trường hợp này. Nói thực, nếu các doanh nghiệp mà “tốt” đến mức sẵn sàng suy nghĩ cho việc phát triển bền vững, tính toán đến việc bảo vệ môi trường thì đã chẳng có chuyện ô nhiễm môi trường diễn ra. Chúng ta phải thấy rằng cái mà các doanh nghiệp không ngừng theo đuổi là lợi nhuận. Chỉ có lợi nhuận mới đủ sức thôi thúc các doanh nghiệp hoạt động.

Như vậy, có thể thấy câu chuyện đằng sau của việc đề nghị khai tử RON 95 sẽ là những khoản lợi lớn mà các doanh nghiệp cung ứng xăng dầu có thể đào xới.

Nền kinh tế mà chúng ta đang xây dựng là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, khi mà một số doanh nghiệp cứ được o bế như hiện nay, khi mà người dân chẳng có quyền được lựa chọn sản phẩm mà mình mong muốn thì liệu yếu tố thị trường có được đảm bảo?

Thay vì chỉ chăm chăm đưa ra ý kiến một cách độc đoán nhằm buộc người dân phải dùng xăng E5, các doanh nghiệp và cơ quan chức năng cần phải tìm hiểu lý do vì sao người dân không mặn mà với xăng sinh học. Không phải người dân không biết xăng sinh học sẽ góp phần bảo vệ môi trường, không phải người dân không quan tâm đến câu chuyện bảo vệ môi trường. Ở đây, giá trị mà E5 mang lại không đủ sức nặng để người dân phải đánh đổi. Ta phải thấy rằng người dân của ta có truyền thống “ăn chắc, mặc bền”, ở một góc độ nhất, ta còn thấy nhân dân vẫn “hám đồ rẻ”. Thế nhưng vì sao E5 rẻ mà không được chào đón? Câu trả lời chắc chắn nằm ở vấn đề chất lượng. Thế nên, nếu bàn tay của nhà nước cứ mạnh mẽ tác động làm cho “bàn tay vô hình” của thị trường không thể phát huy vai trò, thì tính thị trường của nền kinh tế sẽ có phần khiếm khuyết.

“Độc quyền” sinh “độc đoán”?

Độc quyền sinh độc đoán là điều khó tránh khỏi. Khi mà chỉ một số ít người được cung cấp các sản phẩm mà xã hội cần, thì hiển nhiên bên cung cấp có thể “làm mưa làm gió” thị trường theo những gì mình thích.

Hiện nay, mặc dù thị trường xăng dầu đã có nhiều thay đổi nhưng tính “độc quyền” vẫn khá cao. Điều này thể hiện ở việc phần lớn thị phần thị của thị trường xăng dầu hiện nay vẫn đang nằm trong tay các ông lớn là Petrolimex, PV Oil và Saigon Petro. Những ông lớn này hoàn toàn có thể chi phối đến thị trường xăng dầu, khiến cho thị trường “chao đảo”.

Thông tin RON 95 bị khai tử dù chỉ mới dừng lại ở đề xuất nhưng nó đã đối mặt với rất nhiều thông tin trái chiều. Trong đó, số lượng ý kiến phản đối chiếm đa số. Có lẽ, muốn người dân không phản kháng, muốn tính thị trường của nền kinh tế được đảm bảo thì việc tôn trọng và lắng nghe ý kiến của người dân cần được quan tâm hơn nữa.

Cuối cùng, tôi xin trích dẫn lại bình luận của một bạn đọc: “Để biết người tiêu dùng thích dùng loại xăng nào thì tốt nhất là thị trường tự do xăng dầu để người dân được hưởng lợi”…