Vua Hùng có thích con cháu xây tượng đài không?

Thứ Sáu, 13.07.2018, 10:47

Trong tâm thức của người Việt, rất mong muốn có tượng đài Vua Hùng để chiêm bái, tỏ lòng thành kính tâm linh của mình với người có công khai sinh ra dân tộc. Nhưng khi mà sự chiêm bái đó không được thể hiện, mà chỉ có những mâu thuẫn, tranh luận không đáng có thì quả thật là thà không có tượng còn hơn.

Mới đây, Sở Văn hoá, thể thao và du lịch TP Cần Thơ cho biết, UBND TP đã thống nhất phương án kiến trúc công trình đền thờ các Vua Hùng. Với dự kiến là 14 hạng mục, theo thiết kế với diện tích công trình khoảng 4ha. Trong đó, đền chính rộng 2.300m2, mô phỏng trống đồng với khối vuông – tròn.

Khu vực quảng trường rộng hơn 5.532m2, sân lễ hội hơn 17.000m2, ngoài ra còn có hạng mục hồ điều hòa là hình ảnh phần biển Đông thuộc chủ quyền Việt Nam, với 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Bên cạnh đó, kiến trúc công trình sẽ được kết hợp với cây dừa nước và cây tre, nhằm tạo nên hình ảnh quen thuộc của làng quê Nam Bộ.

Dự kiến công trình sẽ được khởi công xây dựng cuối năm 2018 và hoàn thành trong năm 2020, tại khuôn viên khu hành chính và Trung tâm thể dục thể thao quận Bình Thủy. Kinh phí xây dựng gần 100 tỷ đồng từ nguồn vốn xã hội hóa.

Việc xây dựng tượng đài vua Hùng để tưởng nhớ là một điều cần thiết đối với văn hóa tín ngưỡng và tinh thần dân tộc của người Việt khi hướng về cuội nguồn. Khơi lên tình yêu quê hương đất nước, sự đoàn kết dân tộc anh em trong một quốc gia.

Nhưng xây dựng hệ thống tượng đài (tượng đài ngoài trời) để tổ chức Quốc tổ Hùng Vương vào ngày 10/3 âm lịch hằng năm ở địa phương, thì cần phải lấy ý kiến rộng rãi không chỉ của nhân dân mà còn là của các chuyên gia. Bởi câu hỏi liên quan đến vua Hùng được bàn luận nhiều nhất trong thời gian hiện nay, đó là Vua Hùng có diện mạo như thế nào khi dựng tượng?.

Không phải ngẫu nhiên mà câu hỏi này được nhắc đi nhắc lại trong nhiều diễn đàn nghệ thuật, điêu khắc, hội họa và trong các cuộc hội họp về văn hóa tĩn ngưỡng dân gian của người Việt do các nhà sử học, các tổ chức nghiên cứu lịch sử tổ chức.

Bởi từ xa xưa đến nay, chưa hề có một tài liệu hình ảnh hoặc yếu tố tạo hình nào chỉ ra được nét mặt của vua Hùng có hình dáng ra làm sao? Vua Hùng là một nhân vật huyền sử, tồn tại cách thời điểm hiện tại cũng đã 4.000 năm lịch sử nên không chỉ gương mặt của vua Hùng ra làm sao, mà cả dữ liệu về lịch sử, văn hóa ngày Quốc tổ 10/3 hay trang phục truyền thống giai đoạn này cũng rất mơ hồ và chung chung.

Tháng 5/2018, tại Hà Nội, Bộ Văn hoá, thể thao và du lịch cũng đã có tổ chức hội thảo quy hoạch tượng đài Quốc tổ Hùng Vương đến năm 2035. Với mục đích sẽ lập quy hoạch nhằm kiểm soát về số lượng và chất lượng các công trình tượng đài Quốc tổ Hùng Vương trên cả nước.

Trong buổi Hội thảo, Cục Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm cho rằng việc xây dựng tượng đài vua Hùng ngoài trời là không nên. Vì lý do, các quy hoạch xây dựng tượng đài vua Hùng ở ngoài trời hiện nay chủ yếu nằm trong các khu vui chơi, du lịch, nhằm phục vụ trang trí cảnh quan chứ không mang nhiều tính biểu tượng và tính sáng tạo về nghệ thuật.

Bộ Văn hoá, thể thao và du lịch cũng đã thống nhất việc các địa phương xây dựng tượng đài vua Hùng phải thỏa mãn các tiêu chí như: có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng; thể hiện được ý chí dân tộc Việt Nam; có dấu ấn lịch sử của quá trình xây dựng và bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc…

Hiện nay, trên cả nước tính ra đã có hơn 1.471 di tích liên quan đến thời đại Hùng Vương. Nhưng nếu xét theo các tiêu chí đưa ra thì không phải địa phương nào cũng thể hiện được các tiêu chí như trên.

Việc thiếu vắng những dữ liệu lịch sử thực tế, thì muốn xây dựng được những bức tượng đài về vua Hùng đã dựng ở Việt Nam, thì các địa phương lại tìm cách bù đắp bằng nghệ thuật, đó là sự sáng tạo của các nghệ sĩ.

Nhưng nếu mỗi một nghệ sĩ có một sự sáng tạo khác nhau, thì thử hỏi vua Hùng sẽ thành ai? Liệu vua Hùng ở các địa phương có mang lại một tầm nhìn dân tộc – một vị Quốc tổ của dân tộc mình? Hay Vua Hùng sẽ rơi vào kịch bản giống mô hình rồng gây tranh cãi ở Hải Phòng năm 2017?

Trong tâm thức của người Việt, rất mong muốn có tượng đài Vua Hùng để chiêm bái, tỏ lòng thành kính tâm linh của mình với người có công khai sinh ra dân tộc. Nhưng khi mà sự chiêm bái đó không được thể hiện, mà chỉ có những mâu thuẫn, tranh luận không đáng có thì quả thật là thà không có tượng còn hơn.

Thực tế thì hiện nay chúng ta đã rơi vào cảnh không vua Hùng nào giống vua Hùng nào, bởi chỉ cần lấy hình tượng vua Hùng ở Pleiku so sánh với tượng chính dựng tại đền Hùng – Phú Thọ, thì cũng đã đủ thấy được rằng, không tượng nào giống tượng nào.

Ba mẫu phác thảo Tượng đài Hùng Vương xin ý kiến đóng góp của nhân dân

Trong cuộc thi phác thảo tượng vua Hùng ở Phú Thọ đầu năm 2017, việc chọn lựa bản phác thảo phù hợp nhất cũng chỉ được thực hiện theo kiểu “so bó đũa chọn cột cờ”. Bởi vì có rất nhiều tượng có hình dáng thực sự khác biệt, những phản biệt hoàn toàn trái ngược và mâu thuẫn.

Việc xây dựng tượng đài còn là để truyền đại lại tinh thần dân tộc cho thế hệ tương lai, nhưng nếu vì dựng quá nhiều tượng đài vua Hùng. Mà mặt mũi, hình dáng tượng không hề giống nhau, thì thế hệ trẻ sẽ dễ lầm tưởng về cuội nguồn dân tộc nằm ở đâu, sẽ không hề biết đó là ở Phú Thọ chứ không phải ở địa phương mình.

Hơn nữa, chúng sẽ dễ hiểu nhầm rằng có rất nhiều vua Hùng khác nhau, trong khi thực sự thì chỉ có một hay là 18 cũng rất khó để giải thích cho con trẻ một cách chắc chắn.

Tượng vua Hùng là tượng đài của Quốc tổ, là biểu tượng cho lòng thành kính, tri ân công đức tổ tiên, là nơi lưu giữ truyền thống văn hóa – tâm linh dân tộc và có vị trí vô cùng đặc biệt trong đời sống tinh thần dân tộc Việt Nam.

Các tượng đài vua Hùng sẽ góp phần giáo dục lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết dân tộc. Có thể ý niệm vê vua Hùng sẽ có phần thay đổi trong cuộc thay đổi và phát triển của quốc gia. Nhưng giá trị lớn nhất là phải làm sao phát huy được tinh thần tín ngưỡng thờ cúng vua Hùng.

Việc xây dựng các tượng đài vua Hùng ở khu thờ cúng riêng để tích tự cộng đồng nhân dân tới thăm viếng, thay vì tìm cách xây dựng các khu tượng đài, thuộc quần thể trong khuôn viên vui chơi, giải trí cũng là một vấn đề cần phải xem xét.