Về đề xuất tăng độ tuổi nghỉ hưu…

Thứ Sáu, 27.04.2018, 14:42

Xoay quanh đề xuất nâng độ tuổi nghỉ hưu của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, chúng ta cần làm rõ hơn về vấn đề này.

Theo đó, trong đề án trình Trung ương về lộ trình đề xuất để nâng tuổi nghỉ hưu của người lao động đã có hai phương án được đưa ra. Cụ thể, theo phương án 1 là sẽ nâng tuổi nghỉ hưu của lao động nữ lên là 60 và nam lên là 62, nhưng lộ trình mỗi năm chỉ nâng thêm 3 tháng. Và với phương án 2 là lao động nữ sẽ nghỉ hưu ở tuổi 60 nhưng độ tuổi nghỉ hưu của nam sẽ được nâng lên 65 và lộ trình mỗi năm chỉ điều chỉnh nâng thêm 4 tháng.

Theo Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung thì tính đến cuối năm 2017, cả nước đã có 13,6 triệu người tham gia đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, tăng 5,67% so với năm 2016. Tuy nhiên, với tình hình này sẽ dẫn tới tình trạng thâm hụt quỹ hưu trí và gây mất cân đối quỹ trong tương lai gần. Bởi lẽ, theo tính toán của Tổ chức lao động Quốc tế (ILO) thì cho tới năm 2034, quỹ hưu trí và tử tuất của Việt Nam sẽ chi hết và Nhà nước phải bố trí ngân sách để bù đắp. Từ khi đó, tất cả những người lao động nam dưới 40 tuổi và nữ dưới 35 tuổi sẽ không được nhận bất kỳ đồng lương nào sau khi nghỉ hưu nếu Chính phủ không dùng khoản một lớn của ngân sách để bù đắp. Hơn nữa, Việt Nam hiện nay đã đang đối mặt nguy cơ già hóa dân số, nên cần bổ sung thêm vào nguồn lao động. Trong khi đó, tuổi thọ trung bình của người Việt đang tăng, sức khỏe đã được cải thiện nên có thể tiếp tục làm việc dài hơn. Ngoài ra, Việt Nam sẽ cần loại bỏ những phân biệt về giới. Với độ tuổi nghỉ hưu như hiện nay thì lao động nữ đang chịu thiệt thòi hơn lao động nam do nữ được nghỉ hưu sớm hơn nam 5 tuổi nên đã gây ảnh hưởng tới thu nhập, thăng tiến và tham gia các vị trí lãnh đạo.

Đồng thời, nếu không tăng tuổi nghỉ hưu sẽ khiến cho nhiều người lao động đang có thâm niên công tác, kỹ năng và chuyên môn làm việc sẽ không còn tiếp tục được cống hiến và đóng góp cho đất nước. Trong khi đó, lực lượng lao động trẻ sẽ mất đi cơ hội được học hỏi kinh nghiệm từ những người lao động có kinh nghiệm và thâm niên. Đây sẽ là những tổn thất lớn cho thị trường lao động trong bối cảnh tỷ lệ lao động có kỹ năng ở Việt Nam đang ở mức thấp (với chỉ khoảng 20%). Vì vậy, nếu không sớm sửa đổi độ tuổi nghỉ hưu trong khoảng từ 3 đến 5 năm tới thì những thay đổi sau đó (nếu có) sẽ khắc nghiệt hơn. Vì thế, tăng độ tuổi nghỉ hưu sẽ là một giải pháp đúng đắn nhằm thích ứng với xu thế già hóa dân số và nguy cơ mất cân đối quỹ hưu trí.

Cụ thể, theo một kết quả phân tích đã cho biết, khi tăng độ tuổi nghỉ hưu sẽ giúp cho tiền lương của người lao động cao tuổi trong khu vực nhà nước có thể tăng, do thâm niên công tác tăng được xác định cùng với cơ chế trả lương theo thâm niên. Còn đối với những doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng người lao động có thâm niên như nghiên cứu khoa học, y học hay giáo dục… thì sẽ có sự tăng lương, nhưng tiền lương của người lao động làm việc chân tay hoặc công nghệ thông tin có thể sẽ bị giảm, do thâm niên công tác ở đây không tỷ lệ thuận với năng suất lao động. Thêm vào đó, các doanh nghiệp sẽ có thể phải tăng chi phí, do lương tăng khiến cho những chi phí như bảo hiểm, công đoàn… tăng. Tuy nhiên, khoảng cách tiền lương và lương hưu giữa lao động nữ và lao động nam sẽ được cải thiện do việc kéo dài thời gian lao động của nữ. Bởi khi đó, lao động nữ được làm thêm 5 năm nên sẽ có cơ hội cải thiện thu nhập và thăng tiến về chức vụ. Đặc biệt, khi tăng độ tuổi nghỉ hưu sẽ có “tác động kép” tới quỹ hưu trí, do người lao động được tiếp làm việc nên sẽ tăng đóng vào cho quỹ, khi đó sẽ vừa làm giảm số năm chi trả lương hưu nên sẽ giúp giảm chi từ quỹ hưu trí. Và đồng thời, người lao động khi tiếp tục làm việc sẽ vừa tăng thu nhập cho cá nhân và vừa sẽ tiếp tục đóng thuế cho ngân sách nhà nước.

Mặt khác, trong một phân tích khác đã cho biết, việc tăng độ tuổi hưu sẽ được xem là một trong những giải pháp nhằm bảo đảm cân đối quỹ hưu trí và tử tuất trong dài hạn. Bởi lẽ, nếu giữ nguyên các quy định như hiện nay về mức đóng và mức hưởng cùng với thời gian đóng và thời gian hưởng bảo hiểm thì sẽ gây mất cân đối cho quỹ. Cụ thể, nếu một lao động nam tham gia đóng Bảo hiểm xã hội trong 30 năm (tương ứng với 360 tháng), với mỗi tháng đóng là 22% tiền lương thì khi đó sẽ đóng tổng cộng vào quỹ trung bình là 79 tháng lương. Nhưng nếu khi lương hưu khi về già để đến tuổi nghỉ chỉ bằng 75% của lương chính thì số tiền đã đóng chỉ đủ để chi trả cho người lao động là 105 tháng (tương đương với 9 năm). Khi đó, nếu tính cả lãi suất đầu tư của quỹ Bảo hiểm xã hội thì khả năng cũng chỉ đủ để chi trả cho 12 năm.

Trong khi đó, độ tuổi nghỉ hưu trung bình của lao động nam ở nước ta đang là 54,2 và nữ là 52,6 mà tuổi thọ trung bình đã là 70,8 đối với nam (tương đương với 16,6 năm hưởng lương hưu) và là 76,1 đối với nữ (tương đương với 23,5 năm hưởng lương hưu). Vậy nên, việc tăng độ tuổi độ tuổi nghỉ hưu đối với người lao động nói chung ở nước ta cũng đã có những hợp lý nhất định. Bởi đề xuất trên được đưa ra trong hoàn cảnh nước Việt Nam chúng ta đang phải đối mặt với nhiều khó khăn về tài chính cùng với nguy cơ già hóa dân số nhanh hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế, tức là “chưa giàu mà đã già”.

Ngoài ra, với tuổi thọ trung bình của người Việt Nam ngày càng được tăng cao, sức khỏe đã được cải thiện tốt hơn nên nếu phải nghỉ lao động sớm thì người lao động sẽ bị phát sinh tâm lý buồn chán và ức chế do đã phải nghỉ làm việc sớm. Thực tế, nhiều người lao động sau khi được nghỉ hưu theo độ tuổi được quy định như hiện nay vẫn còn tiếp tục tìm những công việc khác để làm. Nên từ đó sẽ góp phần cải thiện cuộc sống và làm tăng sự vận động cho xã hội.

Nói như vậy nhưng việc tăng độ tuổi nghỉ hưu trong bối cảnh hiện nay cũng đã đặt ra nhiều vấn đề.

Thứ nhất, nếu không có một cơ chế đánh giá năng lực cán bộ tốt thì khi tăng tuổi nghỉ hưu sẽ có thể gia tăng gánh nặng cho khu vực nhà nước. Khi đó, tiền lương và các khoản chi khác như bảo hiểm xã hội, y tế và đào tạo… sẽ tăng trong khi năng suất lao động lại giảm, do độ tuổi và do một bộ phận cán bộ có năng lực thấp, sức khỏe yếu, sức ỳ lớn vẫn còn tiếp tục ở lại trong hệ thống. Mặt khác, về phần doanh nghiệp, nếu tăng độ tuổi nghỉ hưu sẽ làm cho một số doanh nghiệp thiếu hụt đội ngũ lao động trẻ có vốn năng lực năng động, sáng tạo và trình độ cao. Điều này sẽ có thể tạo ra sự mất cân đối về lao động giữa các nhóm tuổi ở các cơ quan và doanh nghiệp. Thêm vào đó, khi tăng độ tuổi nghỉ hưu sẽ khiến cho số những người đăng ký thất nghiệp hoặc trợ cấp ốm đau tăng vì do nhiều người đã không thích nghi được, hoặc sức khỏe không đảm bảo sẽ phải nghỉ sớm.

Thứ hai, từ nhiều năm nay, Đảng và Nhà nước ta đã và đang tiến hành thực hiện chủ trương tinh giản biên chế trong toàn bộ hệ thông chính trị. Do đó, việc tăng độ tuổi nghỉ hưu như hiện nay là phải chăng đã mâu thuẫn và có phần đi ngược lại với tinh thần của chủ trương lớn này. Chính vì thế, nếu không có một lộ trình cùng với những cách làm hợp lý, việc tăng độ tuổi nghỉ hưu cho người lao động nói chung sẽ gây bất lợi lớn tới việc thực hiện chủ trương này và gây ra những xáo trộn cùng với những bất ổn về mặt xã hội.

Thứ ba, có một vấn đề đang gây nhức nhối lớn đối với toàn xã hội chúng ta là hiện đang có một đội ngũ với số lượng rất lớn các cử nhân, kỹ sư trong đó có cả các thạc sỹ và tiến sỹ tốt nghiệp ra trường mà không xin được việc làm. Vì thế, khi tăng độ tuổi nghỉ hưu nói chung cho người lao động đang làm việc hiện nay sẽ gây ra một rào cản và là một trở ngại rất lớn cho lực lượng này không được vào để làm việc. Vì thế, việc tăng độ tuổi nghỉ hưu trong giai đoạn hiện nay cần phải có sự cân nhắc kỹ, với những cách làm thực sự thích hợp và với những sự cơ cấu lao động và cơ chế hợp lý, nếu không tình trạng thất nghiệp của lực lượng lao động có trình độ cao như hiện nay sẽ tiếp tục còn bị kéo dài thêm.

Trên thực tế, Việt Nam hiện nay có lợi thế lớn là đang ở giai đoạn của một thời kỳ dân số vàng, với lực lượng lao động của những người đang trong độ tuổi lao động từ 15 đến 65 là rất đông đảo, chiếm tới hơn 60% dân số. Bởi theo lẽ thường, với một quy mô thị trường lao động như vậy nên khi đã đạt đến gần 100 triệu dân thì chúng ta hoàn toàn có thể trở thành một nước lớn, giàu và mạnh, nếu như có những chính sách tốt. Chính vì thế, việc nâng độ tuổi nghỉ hưu cho người lao động nếu chỉ vì lo cứu quỹ hưu trí thì cần thiết phải có sự xem xét, cân nhắc và cân đối lại. Bởi một trong những căn nguyên quan trọng gây ra thâm hụt ngân sách và sự lãng phí như hiện nay chính là tình trạng tham ô, tham nhũng và chi tiêu bừa bãi, chứ không phải do người lao động nghỉ hưu sớm hay muộn.