Triết học nói gì về chiếc xe cứu hoả?

Thứ Tư, 21.03.2018, 11:35

Nếu cuộc đời này đúng sai rõ ràng, thì con người ta sẽ không hoài nghi sự tồn tại của thượng đế. Sẽ không có chuỗi sai lầm của lịch sử triết học khi mà chân lý chỉ là cái sai này thay thế cho cái sai khác.

Mấy ngày qua, chúng ta đang tranh luận vấn đề chiếc xe cứu hoả lao vào đường cao tốc làm va chạm với xe khách. Chúng ta nói về đúng sai nhưng vô tình câu chuyện đó là chủ đề tồn tại của đạo đức học, mà các nhà triết học đang tìm câu trả lời. Trong tác phẩm “Phải trái đúng sai” của Michael Sandel, đã từng đặt hai ví dụ điển hình để nói về đạo đức học. Nếu trong một tình huống bắt buộc, bạn rẽ bên trái sẽ chết 5 người và bạn rẽ phải sẽ chết 1 người thì bạn sẽ chọn rẽ về hướng nào. Đa phần chúng sẽ dễ lựa chọn rẽ bên phải và lập luận rằng chết 1 người sẽ ít thiệt hại hơn là 5 người, đây là sự lựa chọn dựa trên thuyết vị lợi. Khi mà thêm một tình huống tiếp theo, trong bệnh viện có 5 bệnh nhân sắp chết, giả sử có một người có thể dùng tất cả bộ phận để cứu 5 bệnh nhân này thì liệu việc ta hy sinh người đó để cứu 5 bệnh nhân kia có vi phạm về vấn đề đạo đức không, tình huống này sẽ khó lựa chọn hơn. Vì đây là một ngữ cảnh hoàn toàn khác, mặc dù nội dung giết 1 cứu 5 vẫn như vậy.

Trên thực tế chúng ta thấy rằng việc chúng ta biện hộ cho xe cứu hoả hay biện hộ cho xe khách về sự đúng sai, chúng ta luôn bị chi phối bởi một hệ hình nhất định, hệ hình đó là nền tảng để bảo vệ sự lập luận của chúng ta về sự đúng sai. Ở góc nhìn triết học thì sự đúng sai đó không thể tuyệt đối, vì chúng ta không chung một hệ hình thì không thể quy chiếu được.

Trong luật giao thông đường bộ, điều 22 cho rằng xe chữa cháy được quyền ưu tiên đi trước xe khách khi qua đường giao nhau bất kỳ hướng nào, không hạn chế tốc độ được phép đi vào đường ngược chiều. Nếu chúng ta đứng ở một hệ hình như vậy thì rõ ràng xe cứu hoả không sai. Nhưng vấn đề đối với xe khách trong tình huống trên đường cao tốc rất khó xử lý và thứ hai đặt giả thuyết nếu không phải là xe cứu hoả (mà là chiếc xe bình thuường cũng mục đích cứu người) thì xe khách sẽ hoàn toàn đúng.

Dù biện luận như thế nào thì tất cả chúng ta cũng có phần đúng phần sai, nhưng để khắc phục chúng ta cần xem lại về mặt luật học về cách làm luật của chúng ta để giảm thiếu cái sai thấp nhất, cần những tình huống cụ thể. Và đây là một điều mà chúng ta cần quan tâm giữa lý thuyết và thực tiễn nó khác xa nhau như thế nào.

Từ khóa: