Tiền thầy bỏ túi, kệ đời con cháu chúng mày!

Thứ Hai, 28.05.2018, 11:43

Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, giá trị xuất khẩu quặng và khoáng sản của Việt Nam sang Trung Quốc đang rẻ hơn rất nhiều so với giá trị xuất khẩu quặng sang các thị trường khác.

Việt Nam xuất khẩu quặng cho Trung Quốc với giá bèo

Cụ thể, trong 4 tháng đầu năm 2018, lượng quặng và các loại khoáng sản xuất khẩu 4 tháng qua đạt 1,5 triệu tấn, giá trị xuất khẩu đạt hơn 65,5 triệu USD. Bình quân, giá quặng xuất khẩu đạt 988.000 đồng/tấn.

Trong đó, riêng thị trường Trung Quốc, lượng quặng và khoáng sản Việt Nam xuất sang chiếm 80% tổng lượng xuất khẩu, đạt gần 1,2 triệu tấn, kim ngạch hơn 29 triệu USD. Tuy nhiên, giá xuất khẩu trung bình chỉ đạt 560.000 đồng/tấn. Thậm chí, giá bán quặng và khoáng sản cho thị trường Hàn Quốc còn cao gấp 10 lần so với giá bán cho Trung Quốc (5,8 triệu đồng/tấn).

“Lơ” đẹp những bài học đã có?

Nhìn ra thế giới trong vài thập kỷ gần đây, có mấy nước nhờ đào bới tài nguyên thiên nhiên mà nhanh chóng bứt phá lên phía trước.

Nghèo đói, thất học đang phổ biến ở các nước Châu Phi dù nơi này nhiều khoáng sản lòng đất

Tại sao Sudan và một số nước Tây Phi giàu dầu mỏ, kim cương mà các chỉ tiêu về mức sống, giáo dục, tuổi thọ… lại thuộc loại thấp nhất thế giới? Tại sao Arập Saudi xuất khẩu dầu mỏ nhiều nhất thế giới lại có đến 17% người dân thất học? Tại sao nội chiến triền miên luôn gieo lên đầu những người dân châu Phi khốn khó, trong khi chính họ mới là chủ nhân đích thực các kho báu ẩn giấu dưới lòng đất? Ỷ lại vào tài nguyên thiên nhiên chẳng những sẽ thất bại mà càng lún sâu vào tụt hậu.

Đằng sau nghịch lý đó là những hậu quả nặng nề cho đất nước khi tài nguyên thiên nhiên bị lạm dụng bởi những nhóm lợi ích trong một đất nước thiếu tri thức khoa học – công nghệ lại có thể chế yếu kém và thiếu minh bạch. Sự giàu có quá dễ dàng của họ chính là nguồn gốc gây ra tham nhũng, tình trạng tù mù trong hệ thống nhà nước, gia tăng phân hoá giàu nghèo, tàn phá môi trường, sự tụt hậu về giáo dục – khoa học – công nghệ, cả nội chiến và bất ổn chính trị…

Qua phân tích của J. Sachs, A. Garner và một số học giả khác cho thấy: “Ngót 100 nền kinh tế trên thế giới trong hai thập kỷ 1970 – 1980 đã chứng minh rằng những nước có tỷ trọng xuất khẩu tài nguyên trong GDP cao thường có xu hướng tăng trưởng chậm, không đầu tư đúng mức cho giáo dục khiến có ít trẻ em được cắp sách đến trường”.

Cũng có nhiều nước thành công nhờ phát triển theo con đường khác. Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Chile, Malaysia… rất giàu tài nguyên, dẫn đầu thế giới về sản lượng than, đồng, chì, thiếc, vàng, đất hiếm… nhưng những nguồn lợi ấy chỉ góp phần nhỏ trong GDP vì họ tăng trưởng nhờ phát triển nhiều ngành công nghiệp khác.

Đáng chú ý, Brazil là nước đông dân thứ năm trên thế giới, mới đây đã phát hiện mỏ dầu cực lớn trên thềm lục địa. Thay vì hoan hỉ, Tổng thống Lula da Silva đã lôi đích danh bóng ma lời nguyền tài nguyên ra để cảnh báo dân chúng: “Đừng để xảy ra lời nguyền tài nguyên như ở nhiều quốc gia dầu mỏ khác. Nguồn lợi này sẽ phải được dùng để phát triển giáo dục, khoa học công nghệ và xoá đói giảm nghèo… Chúng ta không nên trở thành một nước xuất khẩu dầu thô đơn thuần, mà phải ra sức xây dựng một ngành công nghiệp hoá dầu hùng mạnh…”

Riêng Việt Nam, bài học nhãn tiền chính là ngành than. Một đất nước mà tài nguyên giàu có đến mức mỏ lộ thiên, giờ đã trở thành quốc gia nhập siêu. Nhập siêu ngành than đã lên đến mức kỷ lục, đã vượt ngưỡng 1,2 tỉ USD. Trong khi tính từ đầu năm 2018 tới ngày 15/3/2018, đã có hơn 3 triệu tấn than, với trị giá 384 triệu USD, được nhập khẩu vào Việt Nam. Liệu có cách giải thích nào hợp lý cho tình trạng giá than quốc tế chỉ 50-54 USD/tấn, nhưng chúng ta lại nhập từ Trung Quốc với giá 71 USD/tấn

Tức là, chúng ta đã có bài học than – bán than cho Trung Quốc rồi lại nhập than Trung Quốc về với giá cao nhưng có vẻ học bao nhiêu thì vẫn không có gì thay đổi.

Kệ đời con đời cháu!?

Thảm họa môi trường chỉ là một trong nhiều hậu quả của việc khai thác bừa bãi và bán rẻ tài nguyên

Với quan điểm độc lập, tự chủ, kéo theo quan hệ kinh tế giữa các quốc gia luôn trong trạng thái sòng phẳng. Do đó, Việt Nam không nên và không cần bán rẻ tài nguyên cho bất kỳ quốc gia nào. Thế nhưng, thực trạng bán rẻ quặng và khoáng sản của Việt Nam cho Trung Quốc không hề mới, mà đã diễn ra nhiều năm nay. Nó gây ra sự bất bình và cả nỗi buồn cho các nhà khoa học, các nhà kinh tế.

GS.TSKH Lê Huy Bá, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học công nghệ và Quản lý môi trường: “Tại sao Việt Nam lại bán rẻ quặng và khoáng sản cho Trung Quốc? Đánh đổi như thế để được cái gì? Nếu một số loại quặng quý hiếm như đất hiếm và các loại quặng khác có giá trị cao mà bán như thế thì rất nguy hiểm. Việc này cơ quan quản lý Nhà nước và cả TKV phải giải thích cho rõ”.

Dư luận từng nghi ngờ về việc bán quặng, khoáng sản giá rẻ cho Trung Quốc thì sẽ được phía Trung Quốc “lại quả”. Trong hoạt động kinh tế, doanh nghiệp Trung Quốc thường sẵn sàng lại quả bằng tiền tươi. Bản thân người bán sẽ được một số tiền lớn không phải chịu thuế.

Nói cách khác, khoáng sản là tài sản của nhân dân, bán rẻ thì chỉ có dân thiệt, còn doanh nghiệp chỉ cần tiền trao cháo múc, tiền tươi thóc thật cầm về, tiêu cực cũng nảy sinh từ đây.

Theo đó, nguyên nhân sâu xa dẫn tới tình trạng lãng phí, thất thoát tài nguyên, trong đó có khoáng sản của Việt Nam không thể không nói đến là vấn đề tham nhũng. Nguy hiểm nhất là thói tham lam, lợi ích cá nhân, lợi ích nhóm, thấy có tiền bỏ túi là tổ chức nhau thành nhóm khai thác và bán kiếm lời.

Phải chăng vì tài nguyên là của chung nên “người xuất khẩu” không biết “của đau con xót” là gì? Nên cứ đào lên bán, bất chấp đắt rẻ, bất chấp lời lãi, bất chấp thực tế nó không phải là cái mỏ không đáy, không phải là nồi cơm Thạch Sanh?!

Chẳng phải, trước đây, Liên Xô giúp Việt Nam khai thác quặng thiếc ở Cao Bằng rất tốt, tinh luyện ra thiếc thành phẩm bán có giá trị đấy sao? Phải nghĩ đến chuyện bán sản phẩm được chế biến từ quặng hay xuất quặng tinh, hạn chế và tiến tới cấm xuất thô vì xuất thô có giá rẻ mạt, thu không được bao nhiêu tiền, trong khi nếu xuất bằng sản phẩm thì giúp giải quyết công ăn việc làm, thu lãi rất cao.

Tiềm năng khoáng sản của Việt Nam rất lớn, nhưng khoáng sản không phải của trời cho, kể cả than, dầu khí, các loại quặng quý hiếm… “Quặng sắt ở Việt Nam thực ra không phải là nhiều. Chỉ có mỏ Thạch Khê có trữ lượng lớn, còn các mỏ khác nhỏ. Nếu bây giờ cứ mạnh ai nấy bán, chẳng mấy chốc tài nguyên của nước ta sẽ bị kiệt quệ đi. Tương lai sẽ vô cùng ảm đạm khi chẳng còn gì cho con cháu nữa” – GS.TSKH Phạm Phố cảnh báo.

Hiện nay Trung Quốc mở một chiến dịch lớn thu mua tài nguyên khoáng sản của châu Phi, Việt Nam… cũng với mục đích dự trữ nguồn nguyên liệu. Trung Quốc có tiền, có tiềm lực và nghĩ con đường xa hơn trong tương lai. Còn Việt Nam không có tiềm lực, lại bán đổ bán tháo, thu được đồng nào cứ thu.

Đã đến lúc Việt Nam không thể cứ đào, xúc, hút mãi tài nguyên rồi đem bán. Không thể cứ mãi tồn tại cái kiểu tư tưởng: “Tiền thầy bỏ túi”, mặc kệ đời con cháu chúng mày!