Thanh tra hàng trăm doanh nghiệp như muối bỏ bể?

Thứ Sáu, 27.04.2018, 14:29

Theo kế hoạch, năm 2018, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ tổ chức thanh tra việc thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường đối với hàng trăm doanh nghiệp, khu công nghiệp trên cả nước; thanh tra hành chính và thanh tra việc thực hiện trách nhiệm quản lý nhà nước và tài nguyên môi trường của các đơn vị thuộc bộ.

Thanh tra hàng trăm doanh nghiệp với hàng tỷ đồng chi phí!

 

Ngay sau khi thông tin này được đăng tải thì dư luận đã đặt ra câu hỏi, hàng trăm doanh nghiệp so với con số hàng nghìn doanh nghiệp, khu công nghiệp trên cả nước có phải là quá nhỏ?

Để làm rõ cho luận điểm này, chúng ta cần nhìn lại thực trạng đã diễn ra trong nhiều năm qua. Kế hoạch hoạt động của Bộ Tài Nguyên và Môi trường năm nào cũng thanh tra, kiểm tra hàng loạt đơn vị trên cả nước về môi trường. Nhưng, thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp này thì doanh nghiệp kia vi phạm, hoặc thanh tra hôm nay thì ngày mai họ vi phạm.

Khắp từ bắc vào năm, khắp các tỉnh, thành, hàng loạt các vụ việc vi phạm pháp luật về môi trường bị phanh phui trên mặt báo. Có những vụ việc chỉ gây bức xúc cho người dân địa phương, có những vụ việc gây sự phản đối mạnh mẽ của dư luận cả nước. Từ các công ty, doanh nghiệp nhỏ lẻ có vi phạm đến cả những doanh nghiệp, khu công nghiệp quy mô lớn như Vedan, Formosa,… tất cả đều có thể xảy ra những vi phạm pháp luật về môi trường.

Thắc mắc việc kiểm tra, thanh tra chỉ vài trăm doanh nghiệp mỗi năm chỉ như “muối bỏ bể” là hoàn toàn có cơ sở.

Những hạn chế của thanh tra mà ai cũng có thể thấy!

Đầu tiên, hãy kể đến sự tiêu cực trong hoạt động của các lực lượng đảm nhiệm công tác thanh tra về môi trường. Nhiều năm qua, người ta nói về cơ chế hành chính cản trở doanh nghiệp, thanh tra, kiểm tra liên tục. Nhưng doanh nghiệp vẫn xảy ra vi phạm? Phải chăng người ta chỉ thanh tra, kiểm tra để mong nhận được một lợi ích nào đó từ doanh nghiệp rồi thôi.

Thứ hai, thanh tra, kiểm tra thông thường doanh nghiệp đều biết trước và có phương án chuẩn bị. Đương nhiên, họ sẽ triển khai thật tốt các công việc bảo đảm môi trường trong ngày thanh tra. Nhưng sau kiểm tra, không biết họ sẽ làm những công việc khác như thế nào.

Thứ ba, thời gian thanh tra, lực lượng thanh tra cũng chỉ có thể tổ chức một cách có giới hạn. Không thể phát hiện hết những sơ hở, thiếu sót trong bảo đảm pháp luật về môi trường tại các doanh nghiệp, khu công nghiệp. Đó là còn chưa kể đến ý thức, trách nhiệm của cán bộ làm công tác thanh, kiểm tra, có thực sự nghiêm túc, hay chỉ tham gia một cách hình thức.

Thứ tư, kinh phí trong các đợt thanh tra quá lớn. Ước tính, tổng kinh phí thực hiện thanh tra trong năm 2018 vào khoảng 34,5 tỷ đồng, nguồn kinh phí từ quản lý hành chính của Thanh tra Bộ và các Tổng cục, Cục. Do đó, nếu muốn tăng số lượng các buổi thanh tra, kiểm tra lại càng trở nên khó khăn.

Lợi ích của doanh nghiệp, thanh tra nhiều họ vẫn vì lợi ích!

Khẳng định rằng các doanh nghiệp, khu công nghiệp,… vi phạm pháp luật về môi trường đa phần đều vì lợi ích kinh tế. Do xây dựng các khu xử lý chất thải mất quá nhiều chi phí, và để vận hành thường xuyên hệ thống này càng mất nhiều chi phí hơn. Các doanh nghiệp kinh doanh vì lợi nhuận, thế nên, khó lòng để họ từ bỏ mọi cách để tăng thêm lợi nhuận.

Trong khi đó, các biện pháp xử phạt hành chính, cơ chế xử lý tội phạm về hình sự trong linh vực môi trường tại Việt Nam được xem là quá nhẹ nhàng. Các cơ chế ràng buộc về thu hút đầu tư, bảo đảm điều kiện lao động cho  người dân cũng là một rào cản trong xử lý các doanh nghiệp vi phạm.

Thế nên, có khó khăn gì để cản trở các doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam thực hiện những hành vi tàn phá môi trường.

Nên để bộ phận khác ngoài doanh nghiệp đảm nhiệm các biện pháp bảo vệ môi trường!

Nếu các doanh nghiệp đã không có sự tự giác trong bảo đảm pháp luật về môi trường thì các cơ quan chức năng phải có biện pháp tác động để buộc họ phải bảo đảm điều đó.

Các hệ thống xử lý chất thải trong các doanh nghiệp nếu được duy trì bằng một lực lượng riêng ngoài doanh nghiệp có thể là một biện pháp hay. Ở đây, doanh nghiệp không muốn mất nhiều chi phí để xử lý chất thải, bảo vệ môi trường thì cơ quan nhà nước có thể thu trước khoản phí này, giao cho một lực lượng tư nhân khác đảm nhận công việc xử lý chất thải, bảo vệ môi trường qua hoạt động của doanh nghiệp, rồi sau đó thanh toán chi phí cho lực lượng riêng có này.

Dẫu sao, khi ý thức của các doanh nghiệp chưa cao thì các biện pháp tương tự như trên là cần thiết. Dẫu biết có khó thực hiện, nhưng phải chăng, nó còn đang hiệu quả, tiết kiệm hơn rất nhiều so với việc thanh tra, kiểm tra như “muối bỏ bể” hiện nay?