Những minh chứng lịch sử “thừa nhận” Đặc khu kinh tế Vân Đồn

Thứ Năm, 28.06.2018, 14:37

Lịch sử đã chứng minh Đặc khu kinh tế Vân Đồn là vị thế quan trọng về quân sự lẫn kinh tế

Xét về mặt lịch sử, thì từ xa xưa Vân Đồn đã được coi là vị trí chiến lược quan trọng trong giao lưu thương mại, trao đổi mua bán hàng hóa và là nơi xung yếu cần được chú trọng trong lĩnh vực quân sự. Đặc biệt, Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn và vua Lê Thánh Tông cũng là 2 nhân vật có cùng chung nhận thức về tầm quan trọng của khu vực Vân Đồn.

Vân Đồn có thể được xem là vùng đất nhỏ, nhưng lại là địa danh được nhắc khá nhiều trong sử sách, bởi vì vị trí chiến lược quan trọng trên bản đồ quốc gia. Từ bản đồ hiện nay, cũng có thể thấy rõ được Vân Đồn khống chế huyết mạch giao thông quan trọng của dân tộc trên khu vực tiếp giáp Việt Nam và Trung Quốc. Tàu biển thời xưa đi lại giữa hai nước dù là buôn bán hay binh hầu đều phải đi qua vị trí này.

Bức tranh cổ ở Bảo tàng Quảng Ninh về giao lưu thương mại bằng đường biển ở Vân Đồn

Vân Đồn được nhắc đến lần đầu tiên trong sách sử Khâm định Việt sử thông giám cương mục vào năm 1149. Với nội dung: “Tháng 2, mùa xuân (triều Lý Anh Tông) thiết lập Vân Đồn trang. Bấy giờ các nước Qua Oa và Tiêm La có nhiều thuyền buôn đóng ở Hải Đông. Ta bèn lập trang ở trên cù lao để cho họ ở, gọi là Vân Đồn trang”.

Để đảm bảo an ninh quốc gia, triều đình đã quy định các tàu thuyền nước ngoài chỉ được cập cảng và neo ở Vân Đồn, không được tiến sâu vào nội địa. Bên cạnh đó, những nước ngoài đến buôn bán chỉ được phép ở một số địa điểm nhất định và chịu sự kiểm soát của triều đình.

Thời nhà Lý, Vân Đồn được trở thành nơi ngoại thương nên khá phát triển. Hàng hóa xuất đi chủ yếu là những sản vật cao quý như: trầm hương, ngọc trai, ngà voi, vàng bạc, sừng tê giác… Nhà nước đảm nhận trách nhiệm kiểm soát hoạt động ngoại thương ở khu vực này.

Thời nhà Trần, Vân Đồn dường như là khu vực buôn bán nhộn nhịp nhất về ngoại thương. Con đường hàng hải xuyên biển từ Trung Quốc đến Ai Cập có một phần đường đi qua khu vực Vân Đồn.

Nhưng nhà Trần cũng đã nhận ra rằng đây là nơi có thể bị gián điệp lợi dụng và trà trộn, không có lợi cho an ninh nước nhà.

Bằng chứng quan trọng nhất đó là trước cuộc chống quân Nguyên – Mông lần thứ nhất, Trần Ích Tắc một kẻ Hán gian thường đem thư riêng gửi khách buôn ở Vân Đồn, xin nhà Nguyên đem quân sang nước Nam và mong nhà Nguyên phong cho hắn tước An Nam quốc vương.

Đến cuộc chiến chống quân Nguyên – Mông lần thứ 2, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã nhận diện Vân Đồn là khu vực trọng trấn, không thể được lơ là một phút. Vì thế, tướng Trần Khánh Dư – một trong những vị tướng tài năng nhất được lựa chọn để trấn giữ Vân Đồn.

Tại đây, Trần Khánh Dư cũng luôn cảnh tỉnh và nhận được mối nguy từ việc trà trộn của giặc phương Bắc với nhân dân địa phương trong vùng, vậy nên Trần Khánh Dư đã ra lệnh mua nón Ma Lôi.

Cương mục có ghi: “Khánh Dư trấn thủ Vân Đồn, tục ở đây chỉ có nghề buôn bán sinh nhai; đồ ăn thức mặc đều mua của khách buôn Trung Quốc, cho nên đồ dùng và ăn vận rập theo như phong tục Trung Quốc. Khánh Dư đi kiểm duyệt quân các trang hộ, rồi hạ lệnh rằng: Quân sĩ trấn thủ Vân Đồn là cốt để ngăn ngừa giặc phương bắc tràn sang, quân ta không nên đội nón của phương bắc, vì sợ khi vội vàng, khó lòng mà phân biệt được, cần phải đội nón “ma lôi” (Ma Lôi là tên một làng ở Hồng Lộ, làng này có tài khéo chế nón bằng trúc thanh bì, nên lấy tên làng để gọi tên nón), ai trái lệnh sẽ bị phạt”. Thế rồi, Khánh Dư trước hết cho người nhà đi mua nón ma lôi chứa đầy vào một thuyền đậu ở trong cửa sông. Sau khi đã hạ lệnh rồi, Khánh Dư sai người lẻn đi bảo nhỏ với các người ở trang hộ rằng “Mới đây, thấy có thuyền chứa nón ma lôi đậu ở vùng biển đằng trước mặt này”. Do đấy người trong các trang tranh nhau ra mua; lúc mới mỗi chiếc trị giá bằng một tấm vải, thành ra thu được số vải kể hàng nghìn tấm”.

Nhiều người đã cho rằng, Trần Khánh Dư đã lợi dụng chức vụ để thu vén cho cá nhân. Nhưng ở góc độ cảnh giác an ninh, thì đây lại là một cao kiến của tướng quân Khánh Dư không thể chê điểm nào. Ông đã dùng nón Ma Lôi để phân biệt quốc tịch và tìm ra những kẻ trà trộn.

Dưới tài năng của Trần Khánh Dư mà đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ đã bị thiêu rụi, tạo nên sự quyết định quan trọng cho thắng lợi của dân tộc Đại Việt, quân dân nhà Trần trong cuộc chiến chống quân Nguyên Mông.

Trần Khánh Dư đã đánh tan đoàn quân lương của Trương Văn Hổ ở Vân Đồn

Đến thời vua Trần Minh Tông, vì có nhiều đoàn thuyền buôn bán tụ tập ở Vân Đồn, mà vua Trần đã cho đặt quan trấn, quan lộ và hải sát sứ ở Vân Đồn, ngoài ra còn có quân Bình hải trấn giữ. Mặc dù là khu vực có diện tích nhỏ, nhưng quân và dân nhà Trần đã phải đặt riêng quan chức, lập đơn vị quân đội riêng cho khu vực này. Điều đó nói lên sự cảnh giác của nhà Trần đến khu vực quan trọng này.

Thời Hậu Lê, vua Lê Thánh Tông cũng cực kỳ cảnh giác những chuyện Vân Đồn, đặc biệt là thương lái phương bắc. Nghiên cứu của PGS-TSKH Nguyễn Hải Kế trên trang của Khoa Lịch sử, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn ghi chép chuyện rất hay về sự cảnh giác của vua Lê Thánh Tông.

Năm 1467, sau khi nghe quan Trấn thủ An Bang tâu việc thuyền chở lương của người Minh bị dạt vào xứ ấy (tức bọn Lý Mậu Thực, 29 tên có hai thuyền chở 205 hộc gạo đưa đến Ty Bố chính Quảng Đông bị trôi dạt tới An Bang, Tuần ty bắt được giải tới hành tại, Đô ngự sử Nguyễn Cư Đạo tâu nên thả chúng về nước), lập tức cả Thái sư đầu triều Đinh Liệt và Thái bảo Nguyễn Lỗi đã được triệu vào cung, nghe chỉ của vua Lê Thánh Tông: “mới rồi trẫm bảo bắt giữ người chở lương của nước Minh là vì có thể họ bày ra kế đó để lừa ta. Ta muốn ngăn ngừa mưu kế của họ. Đó là quyền nghi nhất thời chứ không phải đạo thường làm đâu”.

Khi Nguyễn Lỗi cho rằng nên thả về, để tránh gây phiền phức với nhà Minh, nhưng vua Lê đã quyết giữ người Minh và không cho về. Thế mới thấy sự cảnh giác của vua Lê Thánh Tông ở an ninh Vân Đồn. Về sau, trong Luật Hồng Đức của triều Lê Thánh Tông có có 3 điều quy định riêng về Vân Đồn để kiểm soát khu vực này cho chặt chẽ.

Vân Đồn (Quảng Ninh) hôm nay, cũng luôn được coi là mảnh đất có vị trí địa kinh tế, chính trị chiến lược quan trọng đối với trong và ngoài nước, là một trong những khu vực được quy hoạch phát triển liên hoàn quốc gia và thuộc khu vực phát triển năng động nhất thế giới.

Đặc khu kinh tế Vân Đồn nằm bên cạnh Trung Quốc – quốc gia đông dân nhất trên thế giới và có diện tích lớn thứ 2 trên thế giới, là thị trường lớn cả về hàng hóa và du lịch. Với sân bay quốc tế Vân Đồn đang được xây dựng và sắp đi vào hoạt động, thì với bán kính 5 giờ bay, Việt Nam có thể kết nối được với các quốc gia khu vực Đông Á, Bắc Á, là thị trường lớn với tổng dân số trên 3 tỷ người và tổng GDP là trên 22.000 tỷ USD.

Vân Đồn còn là thuộc vành đai phát triển ven biển Vịnh Bắc Bộ, thuộc tam giác phát triển Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và thuộc chuỗi đô thị quan trọng của đồng bằng sông Hồng. Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái là đường bộ giao thông quan trọng nhất của cả nước. Cảng biển tổng hợp Hòn Nét – Con Ong có khả năng tiếp nhận được tàu biển có trọng tải lên tới hơn 150.000 DWT.

Trong nhiều năm trở lại đây, Vân Đồn đã tiếp đón nhiều nhà đầu tư của các tập đoàn, nhà đầu tư lớn trong và ngoài nước đến tham qua, khảo sát. Tập đoàn Sun Group đã được lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh lựa chọn là nhà đầu tư chiến lược, cùng tỉnh phát triển Vân Đồn.

Hiện Tập đoàn Sun Group đang là chủ đầu tư dự án cảng hàng không Quảng Ninh theo hình thức BOT và sắp tới là Khu dịch vụ du lịch phức hợp cao cấp có Casino ở Vân Đồn.

Đặc khu kinh tế Vân Đồn sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh đặc biệt quan trọng

Từ những kinh nghiệm thành công của các đặc khu hành chính – kinh tế trên thế giới và xét với tình hình thực tiễn ở Việt Nam, có thể khẳng định được rằng Vân Đồn đã hội tụ được các điều kiện để trở thành đặc khu hành chính kinh tế đặc biệt. Cả về vị trí, tiềm năng, giá trị khác biệt, nguồn nhân lực chất lượng cao, quyết tâm của nhân dân và hệ thống chính trị.

Nhưng để phát triển được khu vực này, không những phát triển có lợi cho quốc gia, tăng mối giao lưu thương mại, thì Việt Nam cũng cần phải đề cao cảnh giác với những bài học mà tiền nhân để lại.

Đặc khu Vân Đồn cùng với Đặc khu Bắc Vân Phong, Phú Quốc chắc chắn sẽ hứa hẹn một tiềm năng lớn cho sự bứt phá của quốc gia, dân tộc. Nhưng điều đó không đồng nghĩa vì lợi ích kinh tế mà Việt Nam không cảnh giác trước mối đe dọa xâm lăng từ các quốc gia khác.