Nhất thể hóa: Quan trọng vẫn là vấn đề kiểm soát quyền lực!

Thứ Hai, 08.10.2018, 15:21

Một trong những nội dung đang thu hút sự quan tâm của dư luận đó là việc giới thiệu nhân sự Chủ tịch nước tại Hội nghị Trung ương 8 lần này. Dư luận kỳ vọng nhân sự Chủ tịch nước sẽ là người có tâm, có tầm để lãnh đạo đất nước đi lên theo kịp xu hướng Công nghiệp hóa – hiện đại hóa hiện nay. Nhiều quan điểm bày tỏ sự đồng tình ủng hộ với mô hình “nhất thể hóa” Tổng Bí thư làm Chủ tịch nước.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng giới thiệu Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng để Quốc hội bầu làm Chủ tịch nước

Cái hay của việc “nhất thể hóa”

Bước đi đầu tiên của mô hình “nhất thể hóa” là nhất thể hóa về chức danh. Ngay từ khi thành lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm Chủ tịch Đảng đồng thời là Chủ tịch nước. Đó là mô hình rất tốt. Do điều kiện, sau này, xét tới nhiều yếu tố, nên từ sau khi Bác mất năm 1969 cho đến nay, chúng ta thôi không thực hiện nữa.

Về sau, việc nhất thể hóa các chức danh tiếp tục được Trung ương Đảng bàn và đề cập ở khóa X. Hội nghị Trung ương 6 (khóa X), Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghị quyết 22/NQ-TW ngày 2/2/2008 về nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên. Nội dung nghị quyết nêu: …Thực hiện tiêu chuẩn hóa, thể chế hóa và từng bước nhất thể hóa chức danh cán bộ; tạo bước chuyển có tính đột phá về xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức ở cơ sở…

Tiếp đó, Hội nghị Trung ương 9 (khóa X) ban hành Kết luận số 37/KL-TW ngày 2/2/2009 về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chiến lược cán bộ đến năm 2020. Đó là: …Nghiên cứu xây dựng và thực hiện thí điểm đề án nhất thể hóa một số tổ chức và chức danh lãnh đạo đảng, chính quyền cấp xã, huyện, tỉnh; đề án thực hiện chủ trương đại hội đảng bộ cơ sở trực tiếp bầu Ban Thường vụ và bí thư, phó bí thư; đề án đổi mới cách tuyển chọn cán bộ lãnh đạo cấp vụ và cấp phòng; thực hiện chế độ thực tập và tập sự lãnh đạo.

Thời gian qua, mô hình nhất thể hóa chức danh này đã được thực hiện khá thành công tại tỉnh Quảng Ninh (từ năm 2014). Trước đó, tỉnh này đã thí điểm ở cấp xã từ năm 2002, cấp huyện thì làm ở Cô Tô từ năm 1994… Tại đây, Chủ nhiệm UB Kiểm tra đồng thời là Chánh Thanh tra, Trưởng ban Tổ chức đồng thời là Trưởng phòng Nội vụ, Trưởng ban Dân vận đồng thời là Chủ tịch Mặt trận tổ quốc… Việc này không thể nói là làm được ngay mà phải có lộ trình và rất thận trọng.

Từ thực tế cho thấy, sắp xếp lại tổ chức bộ máy không hề đơn giản. Cần bố trí, sắp xếp, điều chuyển một cách hợp lý nhất để phát huy năng lực cán bộ. Nó kéo theo nhiều vấn đề như gây ảnh hưởng đến tư tưởng cán bộ do thay đổi môi trường làm việc, công chức, viên chức phải rời bỏ bộ phận đang làm, phải làm thêm nhiều việc hơn, làm những việc mới, chưa quen…

Vì vậy, trường hợp này cần có quyết tâm chính trị cao, đòi hỏi người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, tổ chức phải hết sức quyết liệt, dám làm và biết cách làm, biết cách tạo động lực để cơ quan mới hoạt động tốt hơn. Nói cách khác, việc này phải rất linh hoạt. Việc lựa chọn cán bộ đủ tầm và am hiểu lĩnh vực, uy tín và có phẩm chất cực kỳ quan trọng, quyết định sự thành công của tổ chức bộ máy mới. Đây là điều Quảng Ninh đang làm và làm rất tốt.

Nhất thể hóa sẽ giúp chúng ta tinh giảm bộ máy nhà nước, làm giảm áp lực cho ngân sách quốc gia vì sẽ tiết kiệm được một khoản chi phí tương đối lớn về tiền lương. Mặt khác, khi những cơ quan Đảng và Nhà nước có chung chức năng được hợp nhất làm một sẽ đẩy lui tình trạng chồng chéo trong khi thực hiện công việc, nâng cao trách nhiệm của cơ quan đó.

Điều này cũng có nghĩa, xu thế mô hình nhất thể hóa vẫn cần thiết, nhất là trong thời kỳ xây dựng đất nước. Một nước nhỏ như Lào, nước lớn như Trung Quốc họ đều làm được thì chúng ta cũng có thể làm được. Mô hình lựa chọn có thể khác, dựa trên những đặc thù riêng của chúng ta, nhưng dẫu sao việc quản lý quốc gia vẫn nên học hỏi các nước.

Cần giám sát, kiểm soát quyền lực chặt chẽ?

Phương án Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước bảo đảm sự thống nhất của Đảng và Nhà nước, phù hợp với tập quán quốc tế, công tác ngoại giao. Hiến pháp và các quy định của pháp luật liên quan đều không có vướng mắc trong việc để người đứng đầu Đảng đồng thời đảm nhận vị trí nguyên thủ quốc gia.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chiếm trọn niềm tin, nhưng vẫn còn đó nỗi băn khoăn về vấn đề kiểm soát quyền lực khi nhất thể hóa

Bài học của ông cha cũng cho thấy, có năm nguy cơ sẽ làm mất nước: “Trẻ không trọng già, trò không kính thầy, binh kiêu tướng thoái, tham nhũng tràn lan và sĩ phu ngoảnh mặt” và “Tôn tộc đại quy. Tôn lộc đại nguy. Tôn tài đại thịnh. Tôn nịnh đại suy”, nghĩa là, “Tôn trọng nòi giống ắt đại hòa hợp. Tôn trọng bổng lộc ắt đại nguy nan. Tôn trọng tài năng, ắt đại phồn thịnh. Tôn trọng xiểm nịnh, ắt đại suy vong”.

Hiện tại, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng có đầy đủ điều kiện và uy tín, niềm tin của người dân đặt vào Tổng Bí thư ngày càng mạnh mẽ, đây sẽ là thời điểm chín muồi để Trung ương triển khai việc thực hiện mô hình nhất thể hóa?!

Vấn đề ở chỗ, việc giao nhiều quyền lực vào tay một người mà thiếu những quy chế, quy định cũng như buông lỏng sự thanh tra, kiểm tra, giám sát thì đến lúc nào đó sẽ rơi vào tình trạng lộng quyền. Do đó, đi đôi là cần có cơ chế kiểm soát quyền lực một cách hiệu quả nhất.

Cơ chế đó chính là: Xây dựng, hoàn chỉnh những quy chế, quy định mang tính pháp lý kể cả về Điều lệ Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, quy định của địa phương, cơ sở; thường xuyên kiểm tra, thanh tra, kiểm toán công tác lãnh đạo, chỉ đạo điều hành trên cơ sở tự phê bình và phê bình; định kỳ, thường xuyên có sự giám sát, góp ý xây dựng của quần chúng, nhân dân đối với tổ chức, bộ máy, cán bộ lãnh đạo và người đứng đầu trên cơ sở công khai, minh bạch, nhất là về tài sản, thu nhập của bản thân và gia đình cán bộ lãnh đạo theo quy định của Trung ương…

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải có con người xã hội chủ nghĩa. Muốn có con người xã hội chủ nghĩa phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa. Muốn có tư tưởng xã hội chủ nghĩa phải gột rửa tư tưởng cá nhân chủ nghĩa. Chủ nghĩa cá nhân là nguyên nhân đẻ ra các căn bệnh làm hại đến sự phát triển của đất nước”.

Theo đó, về mặt tư tưởng, người đứng đầu mô hình “nhất thể hóa” phải luôn luôn lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng, Nhà nước. Để phù hợp với tình hình mới, phải tăng cường công tác nghiên cứu, củng cố về mặt lý luận, giải quyết được những vấn đề phát sinh trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa càng gặp nhiều khó khăn, thách thức, tránh nguy cơ chệch hướng chủ nghĩa xã hội.

Có thể nói, nhất thể hóa đồng nghĩa với việc tăng quyền lực, mà quyền lực càng cao thì trách nhiệm phải càng lớn. Bài học quan trọng góp phần vào thành công mà tỉnh Quảng Ninh rút ra được từ việc thực hiện nhất thể hóa là phải có sự chỉ đạo sát sao, giám sát việc thực hiện, nhất là vấn đề kiểm soát quyền lực.

Cấp địa phương làm tốt thì cấp Trung ương càng phải làm tốt hơn. Nhân dân thật sự đồng tình, ủng hộ chủ trương nhất thể hóa chức danh Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước.