Nguy cơ từ đầu tư và vay nợ của Trung Quốc

Thứ Hai, 01.01.2018, 12:40

Vài năm gần đây, đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam tăng mạnh với nhiều dự án và quy mô ngày càng được mở rộng. Cùng lúc đó, Trung Quốc cũng không ngừng mời chào các quốc gia khác như Việt Nam vay vốn của họ cho mục tiêu phát triển. Trước tình hình đó, Việt Nam cần thận trọng cân nhắc, tính toán kỹ lưỡng và có biện pháp ứng phó sao cho phù hợp, tránh nguy cơ lệ thuộc sâu vào Trung Quốc.

Đầu tư tăng mạnh

Chiều 5/12, tại buổi Lễ giới thiệu thu hút đầu tư vốn Trung Quốc vào Việt Nam diễn ra tại TPHCM, Tổng Lãnh sự Trung Quốc, ông Trần Đức Hải (Chen De Hai) cho biết: tính từ 2016 đến nay, đầu tư của Trung Quốc vào Việt Nam đã tăng mạnh, trong đó có nhiều dự án lên tới vài trăm triệu đến hơn 2 tỷ USD như nhiệt điện, điện gió, năng lượng mặt trời, dệt và may mặc, lốp xe, pin, … Số liệu của Bộ Kế hoạch Đầu tư cũng cho thấy, vốn FDI cam kết của Trung Quốc vào thị trường Việt Nam có thể đã đứng thứ tư, chỉ sau Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore, đạt hơn 12 tỷ USD với 1.780 dự án.

Diễn biến hiện nay cho thấy, nguồn vốn của Trung Quốc đổ vào Việt Nam sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới. Tại buổi lễ nêu trên, Ngân hàng Bank of China chi nhánh TPHCM và Công ty TNHH Thông tin Chứng khoán Shenzhen (Thẩm Quyến), thuộc Sở Giao dịch Chứng khoán Shenzhen (Shen Zhen Stock Exchange) đã ký thỏa thuận hợp tác về việc xúc tiến thu hút vốn đầu tư Trung Quốc vào Việt Nam.

Cho vay hay xuất khẩu nợ?

Theo một báo cáo gần đây của J.P. Morgan, tổng nợ của Trung Quốc đã tương đương với 289% GDP, tức 30.000 tỷ USD. Đặc biệt, sau các biện pháp đối phó với khủng hoảng tài chính toàn cầu và chính sách kích cầu kinh tế, tỷ lệ nợ/GDP của Trung Quốc đã tăng gấp đôi chỉ sau 9 năm (năm 2008, nợ của TQ là 141.3% GDP), tức bằng với mức tăng trưởng kinh tế (7%/năm). Tổ chức đánh giá tín dụng S&P Global Ratings cũng đưa ra cảnh báo, tổng nợ của Trung Quốc có thể tăng tới hơn 46.000 tỷ USD vào năm 2021. Trong đó, nợ của các doanh nghiệp nhà nước, nợ của chính quyền địa phương và hệ thống ngân hàng mờ là ba mối lo ngại lớn nhất của Trung Quốc đối với vấn đề nợ trong nền kinh tế.

Người công nhân Trung Quốc vác nặng. Nếu những sáng kiến như “Vành đai, con đường” không thành công, Trung Quốc có thể ngập trong nợ

Để giải quyết gánh nặng dư thừa sản lượng và tỷ lệ nợ gia tăng của các doanh nghiệp, Trung Quốc có chiến lược đẩy mạnh hợp tác và thúc giục các quốc gia khác cùng phối hợp để xây dựng những mô hình kinh tế do họ khởi xướng. Chẳng hạn, những công ty Trung Quốc liên tục trúng thầu và giành quyền thuê đất trong dài hạn tại các dự án xây dựng đặc khu kinh tế ở cảng Gwadar của Pakistan, Kyaukpyu của Miễn Điện hay Sihanoukville của Campuchia. Trung Quốc đang muốn lôi cuốn các nước gắn kết tích cực vào sáng kiến “Vành đai, Con đường (BRI)”, trong đó có cả Việt Nam với những khẩu hiệu mỹ miều như “hợp tác năng lực sản xuất” và “hợp tác kinh tế xuyên biên giới”.

Song song với đầu tư hợp tác thương mại và sản xuất, Trung Quốc cũng tăng cường mời chào các quốc gia khác vay vốn của họ để xây dựng cơ sở hạ tầng. Tính đến hết năm 2016, các định chế tài chính lớn nhất Trung Quốc (có sự bảo lãnh của Nhà nước) như Ngân hàng Đầu tư phát triển Trung Quốc (CDB), Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc (CHEXIM), … đã cho nước ngoài vay tổng cộng 292 tỷ USD – theo ước tính của Đại học Oxford (Anh).

Theo kế hoạch của Trung Quốc, việc thực hiện sáng kiến BRI có thể giúp họ giảm tới 16% sản lượng thép dư thừa mỗi năm. Bên cạnh lĩnh vực xây dựng, các ngành năng lượng khác cũng được hưởng lợi, đặc biệt là nhiệt điện (vốn cực kỳ ô nhiễm). Ngoài ra, mục tiêu xuất khẩu lao động Trung Quốc ra nước ngoài làm việc trong các công trình mà họ trúng thầu cũng là một mục tiêu kinh tế rất được chú trọng.

Mỹ vừa áp thuế chống bán phá giá đối với thép Trung Quốc (phôi thép) tuồn qua ngả Việt Nam

Nguy cơ

Rõ ràng, với vai trò cửa ngõ quan trọng của Đông Nam Á, hay một mắt xích then chốt trong “Vành đai, Con đường”, Việt Nam sẽ là nước chịu nhiều ảnh hưởng của việc Trung Quốc đẩy mạnh “xuất khẩu sáng kiến” đi kèm với lời mời gọi cho những khoản vay ưu đãi. Thậm chí, Chủ tịch của Ngân Hàng Đầu tư Cơ sở Hạ Tầng Châu Á AIIB (Trung Quốc hậu thuẫn) khi sang thăm Việt Nam đã từng tuyên bố có thể cho khu vực tư nhân của Việt Nam vay mà không cần bảo lãnh chính phủ để tránh làm tăng trần nợ công.

Ngân hàng AIIB do Trung Quốc bảo trợ là một dự án tham vọng để cạnh tranh với ADB (Nhật) hay World Bank (Mỹ)

Tháng 11-2017, trong chuyến thăm chính thức của ông Tập Cận Bình đến Việt Nam sau tuần lễ cấp cao APEC, hai nước đã đạt một số thỏa thuận quan trọng, mở ra cơ hội hợp tác nhiều hơn nữa, bao gồm: (i) Bản ghi nhớ thúc đẩy kết nối giữa khuôn khổ “Hai hành lang, một vành đai” với sáng kiến “Vành đai, Con đường”; (ii) Bản ghi nhớ về việc đẩy nhanh tiến độ đàm phán thỏa thuận khung về xây dựng các khu hợp tác kinh tế qua biên giới: (iii) Bản ghi nhớ về danh mục dự án hợp tác năng lực sản xuất năm 2017.

Tuy nhiên, triển vọng hợp tác trên chưa hẳn đã có lợi cho Việt Nam. Khi Trung Quốc đẩy mạnh xuất khẩu vốn (mà thực chất là nợ của họ), chúng ta có cơ hội bổ sung nguồn vay để phục vụ cho mục tiêu phát triển, tuy nhiên các tác động cũng cần được cân nhắc, như:

– Nhà nước và các doanh nghiệp trong nền kinh tế của Việt Nam đã đi vay nợ quá nhiều, nếu tiếp tục vay thêm của Trung Quốc, có thể sẽ gây phá vỡ trần nợ công.

– Cơ cấu trao đổi ngoại thương Việt – Trung đang phát triển theo hướng bất lợi cho Việt Nam khi nhập siêu của Việt Nam đối với Trung Quốc ngày càng lớn.

– Các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng bằng vốn ODA của Trung Quốc do các công ty Trung Quốc thực hiện liên tục bị đội vốn, chậm tiến độ, vi phạm an toàn lao động hay hỏng hóc, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc sống sinh hoạt của người Việt Nam.

– Vấn đề nhức nhối về tình trạng lao động Trung Quốc đang sinh sống tràn lan và làm việc bất hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam, có thể gây ra những tác động tiêu cực về an ninh xã hội.

– Điều nghiêm trọng hơn là những tác động về môi trường từ các dự án đầu tư của Trung Quốc, dù đã có quá nhiều cảnh báo nhưng dường như chúng ta vẫn đang lao vào vết xe đổ và cái giá phải trả sẽ cực kỳ đắt.

Đường sắt trên cao Cát Linh – Hà Đông bao giờ mới hoàn thành và ai dám sử dụng?

Nhiệt điện Vĩnh Tân bị tố đổ cả triệu m3 bùn xuống biển Bình Thuận

Phải quyết liệt

Nằm ngay cạnh một cường quốc khổng lồ, có dã tâm và đang trỗi dậy “không hòa bình” sau một thời gian “ẩn mình chờ thời” quả thực rất không dễ dàng và có quá nhiều sức ép. Trước nguy cơ lệ thuộc đang ngày càng hiện hữu, cả lãnh đạo lẫn người dân của chúng ta cần có ý thức độc lập tự chủ (tự chủ kinh tế đi liền với độc lập chủ quyền) và phải tìm mọi cách nhằm khắc phục “hấp lực” từ phía Trung Quốc, tránh trở thành một vệ tinh trong chuỗi giá trị của họ. Thế giới đã có nhiều bài học kinh nghiệm, như ý chí của Hàn Quốc trước người khổng lồ Nhật Bản, hay của Canada trước sự phát triển quá mạnh mẽ của vùng Đông Bắc Hoa Kỳ.

Chúng ta cần nghiêm túc chỉnh đốn ngay các mối quan hệ với những đối tác Trung Quốc và áp dụng các tiêu chuẩn hay quy định ở mức cao nhằm loại bỏ những nguy cơ gây hại đối với môi trường và xã hội Việt Nam từ các dự án có sự tham gia của Trung Quốc.

Phải thắt chặt quan hệ với Nhật Bản và cần trở nên hùng mạnh giống như họ để đối phó với dã tâm của Trung Quốc

Và cuối cùng, Việt Nam nên sớm trở thành một quốc gia dân chủ, tiến bộ, văn minh cùng một thể chế chính trị ưu việt và nhân văn hơn hẳn Trung Quốc. Có như vậy, cộng đồng các quốc gia phát triển nhất như Mỹ, Tây Âu và Nhật Bản mới thật sự coi trọng, kính nể và chân thành hợp tác hay hậu thuẫn cho chúng ta, tạo nên sức đề kháng mạnh mẽ nhất trước tham vọng “nuốt chửng” của Bắc Kinh.

Từ khóa: