Mừng quá, Alumin Nhân Cơ có lãi!

Thứ Ba, 10.07.2018, 15:02

Mới đây, báo cáo của Công ty nhôm Đắk Nông cho biết, dự án alumin Nhân Cơ trong năm 2017 đã sản xuất trên 600.348 tấn alumina, tổng doanh thu đạt hơn 3.692 tỷ đồng, lợi nhuận hơn 13,6 tỷ đồng. Con số lãi 13 tỷ đồng đã và đang mang lại những ý kiến trái chiều, hoài nghi trong mắt các chuyên gia.

Nguồn cơn của khủng hoảng niềm tin

Đạm Ninh Bình là một trong 12 dự án thua lỗ của ngành công thương khiến cho báo cáo lãi của Công ty Nhôm Đắk Nông cũng bị hoài nghi vạ lây?

Những sự hoài nghi đó luôn có cơ sở, bởi trên thực tế, bấy lâu nay khối doanh nghiệp nhà nước (DNNN) vẫn chưa thực hiện được vai trò là lực lượng nòng cốt của kinh tế nhà nước, dẫn dắt, tạo động lực phát triển đối với nền kinh tế.

Một “vết gợn” khiến cho chúng ta không thể quên là chuyện 12 dự án thua lỗ của ngành Công thương: Nhà máy sản xuất xơ sợi Đình Vũ, dự án nhà máy gang thép Thái Nguyên giai đoạn 2, Nhà máy nhiên liệu sinh học Bio-Ethanol Dung Quất, Nhà máy đạm Ninh Bình… Tổng tài sản của 12 nhà máy là hơn 57.600 tỷ đồng, thì tổng nợ phải trả là hơn 55.000 tỷ đồng.

Không chỉ làm ăn kém hiệu quả, “ngập” trong thua lỗ, khối DNNN còn “tai tiếng” bởi những vụ án tham nhũng kinh tế lớn..v..v. Ngay chính Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đánh giá: “Không ít DNNN làm ăn thua lỗ, thất thoát, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với những dự án đầu tư hàng nghìn tỉ đồng “đắp chiếu”, làm trầm trọng thêm nợ xấu ngân hàng và nợ công quốc gia, gây bức xúc trong nhân dân…”.

Vấn đề ở chỗ, đã có nhiều trường hợp các DNNN nói trên và khối DN, Tập đoàn nhà nước nói chung làm ăn thua lỗ nhưng vẫn tìm cách làm đẹp số liệu để báo cáo nhằm che khuất những khuyết điểm, hạn chế của doanh nghiệp, nhằm bảo vệ cho lợi ích nhóm hoặc vì mục đích để xin thêm vốn, mở rộng đầu tư dự án.

Vì thế, rất cần có cơ quan quản lý nhà nước vào cuộc thực hiện thanh tra, kiểm tra, xác định rõ lãi suất các doanh nghiệp đạt được là lãi thật hay giả để hiểu đúng vấn đề.

Alumin Nhân Cơ cũng chung số phận?

Hiệu quả thực tế của Alumin Nhân Cơ vẫn là bài toán cần lời giải

Được biết,Alumin Nhân Cơ là dự án công nghiệp trọng điểm quốc gia đầu tư tại Tây Nguyên được Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) triển khai xây dựng từ tháng 6/2007 với công suất 650.000 tấn alumin/năm. Cuối năm 2016, Nhà máy Alumin Nhân Cơ đã cơ bản hoàn thành đầu tư xây dựng, bắt đầu chạy thử có tải cho ra sản phẩm alumina đầu tiên. Tháng 7/2017 Nhà máy Alumin Nhân Cơ chính thức vận hành thương mại.

Dự án khai khoáng này được đầu tư với tổng vốn hơn 14.000 tỷ đồng, trong đó xây dựng các công trình phụ trợ phục vụ cho dự án đã 993 tỉ đồng được lấy từ ngân sách trung ương và địa phương. Đó là chưa kể hàng loạt cơ chế ưu đãi thuế, đất, cùng với cơ chế hỗ trợ hàng tỉ USD tiền điện cho dự án trong nhiều năm…

Phải nói rằng, đây là một dự án lớn, được đầu tư khủng, kèm theo đó là sự kỳ vọng vào sự đóng góp của nó cho kinh tế xã hội đia phương, cải tạo đời sống dân sinh cho vùng dự án. Thế nhưng, cả một thời gian dài nó “tồn tại” một cách vất vờ hoặc là “giả chết” để trục lợi ngân sách, “hút máu” tài nguyên quốc gia, kiểu tương tự như nhiều doanh nghiệp FĐI đang làm ở Việt Nam.

Chẳng nói ngoa hay đổ lỗi, quy trách nhiệm cho ai, nhưng ngay từ đầu khi thực hiện xây dựng dự án alumin Nhân Cơ, có rất nhiều vấn đề liên quan như tính hiệu quả của dự án, vấn đề an toàn lao động, ô nhiễm môi trường… đều được đặt ra và gây nhiều tranh cãi. Đó là chưa kể đến việc có nhiều nghi ngờ về công nghệ lạc hậu, hiệu quả khai thác kém, chất lượng sản phẩm không cao, giá thành bán rẻ…

Bởi thế, sau bao năm định hình và phát triển trong nhiều hoài nghi, dự án không đáp ứng được kỳ vọng như là lẽ tất nhiên. PGS.TS Đinh Trọng Thịnh – Học Viện tài chính cho rằng: “Được đầu tư rất nhiều tiền, dự án đã phải chịu lỗ trong nhiều năm. Vì thế, 13 tỷ chỉ là con số “động viên”, hy vọng tương lai ngân sách không còn phải mất thêm tiền đề bù lỗ cho dự án này nữa”.

Thậm chí, đã có những chuyên gia bày tỏ khá thẳng thắn sự hoài nghi về con số báo lãi của dự án. PGS.TS. Nguyễn Văn Phổ, nguyên Viện trưởng Viện Công nghệ Địa chất và Khoáng sản, (Hội Địa chất Việt Nam) bày tỏ nhiều nghi vấn.

Rẳng: “Đối với bauxite, có những nơi người ta không coi đó là quặng nhưng Việt Nam lại đánh giá đó là quặng với trữ lượng lên đến hàng tỷ tấn rồi làm. Làm như thế không đem lại lợi ích kinh tế gì, chỉ càng làm càng lỗ. Vì thế, tôi băn khoăn không biết lãi alumin Nhân Cơ báo cáo có đúng là lãi thật không hay chỉ là thủ thuật nhằm làm đẹp số liệu để lấy thành tích?”

Từ những chuyện thực tế xảy ra với ngành của mình, và nhiều lý do xung quanh vấn đề khai thác, chưa thấy rõ được vai trò thúc đẩy kinh tế xã hội địa phương… Các vị có trách nhiệm thuộc nhôm Đắk Nông không thể trách cứ dư luận, hờn trách chuyên gia khi hoài nghi về con số báo của doanh nghiệp mình.

Lỗ sao vẫn làm?

Lỗ vẫn báo cáo đẹp để duy trì hoạt động vì lợi ích nhóm vẫn còn?

Nói chuyện khai thác than, bauxite, xu hướng chung là các nước châu Âu đóng cửa phần lớn các mỏ ngoài vì môi trường thì còn vì lý do kinh tế.

Bởi, khi nguồn khoáng sản ở quá sâu trong lòng đất, việc khai thác cần được đầu tư rất nhiều. Đầu tư về thăm dò, đầu tư về xây dựng, đầu tư về thiết bị, đầu tư về con người,… Và khi người ta nhìn thấy giá khoáng sản khai thác không thể bù cho các khoản đầu tư đấy, họ phải đóng cửa. Không ai chịu lỗ mãi được cả!

Ở Việt Nam thì sao? Có thể nói, TKV được Nhà nước giao quản lý và sử dụng nguồn tài nguyên trữ lượng than, beauxit và các khoáng sản khác của quốc gia, trong đó, Công ty Nhôm Đắk Nông cũng là một trong những công ty con của TKV. Lẽ dĩ nhiên, nó cũng được hưởng những lợi ích cơ bản như: Được hưởng lợi thế công khai từ nguồn tài nguyên sẵn có mà chi phí mua gần như bằng 0.

Trong khi đó, cơ sở hạ tầng hầu hết đều được đầu tư bằng nguồn vốn nhà nước (cũng chính là tiền thuế do người dân đóng góp), máy móc, thiết bị gần như không còn khấu hao. Đặc biệt, than còn đang được lợi lớn từ việc đào lên rồi xuất khẩu…

Thực tế, để có được hòn than, quặng tinh… họ phải đổi bằng tiền, bằng tri thức, bằng tâm huyết và cả bằng máu! Thậm chí, hàng loạt các doanh nghiệp vẫn kêu lỗ khiến cho một số chuyên gia kinh tế đặt câu hỏi: Đào khoáng sản thô đi bán mà vẫn kêu lỗ sao các doanh nghiệp vẫn nhảy vào làm?

Điều này cũng có nghĩa, ở lĩnh vực khai khoáng, doanh nghiệp chỉ cần đào tài nguyên có sẵn mang lên và đem đi bán. Đổi lại, đất rừng bị mất, môi trường bị ảnh hưởng, đời sống xã hội bị đảo lộn..,

Ấy thế mà, Alumin Nhân Cơ vẫn có lãi 13 tỷ, nghe sao thấy mừng quá?!