Lúng túng trong quản lý rượu, bia

Thứ Ba, 17.04.2018, 14:17

Tại nước ta hiện nay, tình trạng lạm dụng rượu bia, các chất có cồn đang diễn ra rất phổ biến, đáng buồn hơn Việt Nam đang đứng trong TOP những quốc gia tiêu thụ rượu, bia nhiều nhất thế giới. Để bảo vệ sức khỏe cho nhân dân, các cơ quan quản lý cần có những biện pháp hữu hiệu nhằm giải quyết triệt để tình trạng trên.

Quản lý bằng cấm đoán và sự máy móc

Vừa qua, Bộ Y tế đã hoàn thành bản Dự thảo Luật Phòng chống tác hại của rượu bia sửa đổi, dự kiến sẽ trình Quốc hội vào tháng 10/2018. Theo đó, dự thảo quy định các biện pháp quản lý sản xuất, kinh doanh để phòng, chống tác hại của rượu bia; việc cấp phép, quy hoạch đối với rượu, bia trong đó có các biện pháp cụ thể để kiểm soát rượu thủ công; việc bảo đảm tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và tiêu chuẩn cơ sở về rượu, bia; công bố phù hợp quy định về an toàn thực phẩm đối với rượu, bia; các địa điểm không được bán rượu, bia cũng như các đối tượng mà người bán không được bán rượu, bia.

Các cơ quan quản lý đang gặp phải nhiều lúng túng trong quản lý mặt hàng rượu, bia

Đồng thời, Bộ Y tế đưa ra 3 phương án điều chỉnh khung giờ cấm bán rượu bia. Phương án 1: Chỉ được bán rượu bia trong khoảng thời gian từ 11-14h và 17-22h hàng ngày, trừ trường hợp bán rượu, bia tại khu vực bay quốc tế và các khu vực, tuyến phố chuyên kinh doanh ẩm thực, giải trí, du lịch. Phương án 2: Chỉ được bán rượu, bia trong khoảng thời gian từ 6-22h. Phương án 3: Thời gian không được bán rượu, bia thực hiện theo lộ trình quy định của Chính phủ trong trường hợp cần thiết căn cứ yêu cầu thực tiễn của công tác phòng, chống tác hại rượu bia. Dự thảo Luật cũng nghiêm cấm khuyến mại, rượu bia trực tiếp cho người tiêu dùng; dùng làm giải thưởng cho các cuộc thi; cung cấp miễn phí. Cấm quảng cáo, giới thiệu rượu, bia từ 15 độ trở lên. Loại dưới 15 độ quảng cáo trên báo hình, báo nói thì chỉ được thực hiện từ sau 22h hôm trước đến 6h sáng hôm sau. Hạn chế hình ảnh uống rượu, bia trong các sản phẩm điện ảnh, truyền hình.

Mặc dù đã qua 4 năm xây dựng và dự thảo lần này đã được xem là chốt lại, tuy nhiên nó vẫn còn có nhiều vấn đề cần phải xem xét lại và hiện cũng đang nhận được nhiều ý kiến không đồng tình từ dư luận. Rõ ràng dự thảo vẫn đang tập trung vào phần ngọn mà chưa chỉ đúng vào phần gốc, nhiều quy định còn mang tính chất “thừa giấy vẽ voi”. Rõ ràng cốt lõi của vấn đề nằm ở thói quen lạm dụng rượu bia và tình trạng sử dụng cồn công nghiệp đang diễn ra tràn lan, tuy vậy các quy định trong dự thảo vẫn không có gì đột phá, chỉ có một số thay đổi về mặt tiêu chuẩn kĩ thuật, hàm lượng các chất trong sản phẩm, thậm chí còn bổ sung thêm một loạt các quy định cấm, hạn chế: từ cấm quảng cáo, cấm mua bán trong khung giờ hay khó hiểu hơn là hạn chế trên các tác phẩm điện ảnh. Hãy thử đối chiếu với thực tiễn trong thời gian qua, khi lực lượng quản lý thị trường làm việc chưa hiệu quả thậm chí còn bao che, dung túng; bộ phận cán bộ y tế chưa có đủ thẩm quyền để xử phạt; các đội kiểm tra liên ngành có lực lượng quá mỏng, hời hợt thì giả sử nếu dự thảo trên được thông qua ắt hẳn nó lại tự biến mình thành một văn bản Luật hình thức nữa. Nếu như vậy có thể nói đó sẽ là một bước lùi hay thậm chí thể hiện sự bất lực của Bộ Y tế trong những nỗ lực quản lý mặt hàng rượu, bia.

Nên tập trung vào trọng tâm

Nhìn từ thực tế chúng ta có thể thấy, hiện nay việc Việt Nam đứng Top các quốc gia tiêu thụ bia, rượu cao nhất thế giới đến từ thói quen lạm dụng, sử dụng vô tội vạ, tùy tiện các chất này, và sự tùy tiện đó bắt nguồn từ nguyên nhân chính là do giá cả của nó khá rẻ trong thang giá tiêu dùng, hiện nay 1 lít bia có giá trung bình 30 ngàn đồng, rượu thậm chí còn ở mức rẻ hơn với 25 ngàn đồng/lít, đó là những mức giá không hề đắt đỏ đối với thu nhập trung bình của người dân Việt Nam hiện nay.

Vậy tại sao chúng ta không cân nhắc việc áp mức thuế cao hơn đối với mặt hàng này. Hiện nay mặc dù nằm trong danh mục các mặt hàng phải chịu thuế tiêu thụ đặc biệt, tuy nhiên mức thuế với bia, rượu vẫn chỉ ở mức 30 – 55% đây là mức rất thấp nếu so với các mặt hàng khác cùng danh mục và với các quốc gia trên thế giới. Có thể lấy ví dụ một số nước đang quản lý rất tốt như Singapore, Thụy Điển, Vương quốc Anh, tại các quốc gia này thuế đánh vào rượu, bia, đồ uống có cồn dao động từ 150 – 200%. Như vậy tại sao chúng ta không chủ động đánh thuế cao vào các mặt hàng gây hại cho sức khỏe, không thực sự cần thiết như bia, rượu thay vì tập trung tăng thuế vào nhà ở, đất ở, những thứ sát sườn với người dân. Ở đây, có ý kiến sẽ cho rằng, tăng thuế tiêu thụ đặc biệt là gây khó cho doanh nghiệp, tuy nhiên sự khó khăn đó khó có thể so sánh với những hệ lụy về kinh tế, y tế, tinh thần, xã hội mà tác hại của bia rượu xảy đến cho hàng triệu người mỗi năm.

Bên cạnh đó chúng ta thấy rằng hiện nay trong việc quản lý rượu, bia, đang diễn ra tình trạng tất cả cùng quản rồi tất cả cùng bỏ mặc. Tại sao lại nói như vậy, hiện nay có 3 Bộ cùng quản lý mặt hàng này là Bộ Công thương, Bộ Tài chính, Bộ y tế, khi xây dựng các luật liên quan đến rượu, bia mỗi Bộ đều tự chủ trì hoàn thiện dẫn đến việc ai cũng có trách nhiệm nhưng không ai chủ trì thực hiện, làm đầu mối tổng hợp và trực tiếp báo cáo lên Chính phủ. Cũng bởi vậy nên ở cấp cơ sở khi thi hành các quy định của các Luật nói trên, tất cả đều rất lúng túng, nếu như cấm bán rượu cho người dưới 18 tuổi hay cấm mua bán trong các khung giờ nhất định thì lực lượng quản lý thị trường, cán bộ y tế, đội kiểm liên ngành của địa phương tự thành lập hay cán bộ trật tự sẽ chủ trì thực hiện? Do vậy ngoài sự phối hợp còn cần phải sự thống nhất trong quản lý, nếu dự thảo đã đưa ra những quy định cụ thể, chi tiết như vậy thì cũng phải quy định rõ Bộ, ngành, cơ quan, lực lương nào sẽ chuyên trách, chịu trách nhiệm chính trong việc quản lý, xử phạt và báo cáo các vi phạm trong lĩnh vực phòng chống tác hại của rượu bia, tránh việc đem con bỏ chợ, luôn luôn phối hợp chặt chẽ nhưng không có ai chủ trì, từ đó lại sinh ra mạnh ai nấy làm dẫn đến buông lỏng quản lý.

Những tác hại, mất mát, hệ lụy khủng khiếp từ bia, rượu mang đến cho xã hội là quá rõ ràng. Nhiều người dân đang thực sự trông chờ những bước đi mạnh mẽ của các cơ quan quản lý để phần nào hạn chế được tình trạng sử dụng rượu, bia tràn lan, mất kiểm soát, mong rằng sắp tới đây khi trình lên Quốc hội, dự thảo Luật phòng chống tác hại của rượu bia sẽ được bổ sung, góp ý hoàn thiện và sớm ban hành, trở thành công cụ đắc lực giúp Nhà nước quản lý mặt hàng này nhằm bảo vệ sức khỏe cho người dân, ổn định và phát triển xã hội một cách tốt đẹp và bền vững.