Khi những giá trị tinh thần bị mài mòn

Thứ Hai, 22.01.2018, 11:51

Sách là một sản phẩm của trí tuệ con người, chứa đựng những tinh hoa, những kiến thức, kinh nghiệm được đúc rút, tổng kết từ thực tiễn của đời sống. Sách chính là những giá trị tinh thần cực kì quý báu và không thể đem ra để so sánh với những giá trị vật chất khác. Tuy nhiên trong thời điểm hiện nay, dường như những giá trị tinh thần ấy đang có dấu hiệu bị “mài mòn” và không thực sự được xem trọng.

Những câu chuyện “buồn”

Những ngày qua, bộ truyện tranh dành cho lứa tuổi thiếu nhi “Thần thoại Hy Lạp” của nhà xuất bản (NXB) Kim Đồng đang phải đón nhận nhiều ý kiến phản ánh của dư luận, báo chí khi mà nội dung và hình ảnh trong bộ truyện này hoàn toàn không phù hợp với lứa tuổi. Bộ truyện “Thần thoại Hy Lạp” được Kim Đồng mua bản quyền và phát hành từ năm 2005. Tác phẩm được giới thiệu là do một tác giả nổi tiếng của Đại học Harvard biên soạn và từng được in ấn nhiều lần ở Hàn Quốc, thậm chí dịch ra nhiều thứ tiếng. Ở Việt Nam, sau hơn 12 năm nắm bản quyền, tính đến thời điểm này, NXB Kim Đồng đã kịp tái bản bộ truyện này tới lần thứ 9. Dư luận nhiều năm trước từng bức xúc về những chi tiết, hình ảnh bị cho là phản cảm, gợi tục và gợi dục trong bộ sách này. Đáng tiếc là đến nay, sự phản cảm này vẫn đang tiếp tục diễn ra, sách vẫn đang được lưu hành tràn lan ngoài thị trường khiến độc giả không khỏi bức xúc. Con số tái bản lần thứ 9 quả thực khiến nhiều người giật mình, nó minh chứng cho thấy bộ sách này bán rất “chạy”. Điều này cũng đồng nghĩa với việc qua đến 9 lần thẩm định, cấp giấy phép in ấn và phát hành mà các chi tiết, hình ảnh phản cảm trên vẫn cứ “lọt” một cách khó hiểu.

Bộ truyện “Thần thoại Hy Lạp” của NXB Kim Đồng được cho là có nhiều hình ảnh phản cảm

Cũng nhận được sự quan tâm và nhiều ồn ào đến từ dư luận, đó chính là sự kiện “Lẩu sách cuối năm, cùng chăm đọc sách” được tổ chức vào trung tuần tháng 12/2017 vừa qua. Trong sự kiện này, nhà sách Alpha Book – một đơn vị làm sách chuyên nghiệp đã tiến hành bán sách theo kiểu cân ký, lên đến 25 tấn trong một hội chợ sách. Trung bình mỗi cân sách có giá vào khoảng 88.000 đồng. Việc làm này của Alpha Book đã vấp phải sự phản ứng của nhiều độc giả, nhiều tác giả viết sách và nhiều nhà làm sách, xuất bản sách khác, bởi lẽ đó là hành động làm phai nhạt đi giá trị của những cuốn sách, đánh đồng nó với những món hàng thông thường khác.

Hệ lụy đối với văn hóa đọc

Đó đều là những câu chuyện “buồn” của những nhà xuất bản, nhà sách. Đối với Kim Đồng, là một đơn vị có uy tín, lâu năm, những đầu sách của NXB này luôn là sự lựa chọn tuyệt vời cho lứa tuổi thiếu nhi, tuy vậy những sai sót khó hiểu thời gian gần đây đang khiến cho uy tín lâu năm và những cuốn sách của họ dần mất đi giá trị, chất lượng. Đối với nhà sách Alpha, vì doanh số, vì chiến lược bán hàng, họ chọn cách đánh đồng tri thức, giá trị tinh thần đặc sắc ngang hàng với những giá trị vật chất thông thường khác, nhiều người đã ví von cách bán sách này như bán mớ rau, cân thịt. Nghĩ rộng ra, cái buồn riêng đó dẫn đến những hệ lụy, những cái buồn chung, lớn hơn, sâu xa hơn nhiều, đó chính là cái buồn cho văn hóa đọc của người Việt hiện tại.

Theo Cục xuất bản (Bộ Thông tin và truyền thông), bình quân mỗi người Việt Nam đọc được 2,8 cuốn sách và hơn 7 tờ báo 1 năm, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực và trên thế giới, đó là một con số quá khiêm tốn, quá ít ỏi so với dân số và lượng đầu sách của các nhà xuất bản hiện nay. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, và một trong những nguyên nhân lớn phải đến từ chất lượng các đầu sách và công tác quản lí xuất bản hiện nay.

Thật vậy, các nhà xuất bản, nhà sách hiện nay đang chú trọng quá nhiều vào việc có bán được nhiều sách hay không, doanh số quý sau có tăng mạnh so với quý trước hay không mà quên đi việc đầu tư một cách chỉn chu vào chất lượng các đầu sách. Những năm gần đây số vụ việc các sách bị tuýt còi, đình chỉ xuất bản diễn ra thường xuyên, điều đó cho thấy sự hời hợt trong việc đầu tư nội dung, xem nhẹ kiến thức truyền tải tới người đọc, họ đang xem người đọc giống như những người mua hàng thông thường, làm cách nào độc giả mua càng nhiều càng tốt mà quên mất rằng nội dung chứa đựng trong từng đầu sách cũng là một chất xúc tác, một sợi dây cực lớn quyết định cảm tình, sự gắn kết giữa độc giả với nhà sách, nhà xuất bản.

Từ việc quá đề cao tính thương mại của những cuốn sách chúng ta có thể thấy rõ những hậu quả nhãn tiền.

Thứ nhất đó chính là từ việc do không có được, không tìm được những cuốn sách hay, sách hữu ích đáng để đọc, học tập, dần dần người đọc không mặn mà với việc nghiền ngẫm, tiếp thu tri thức từ những cuốn sách mà chuyển sang các hình thức khác như đọc online, thu thập, tích lũy thông tin từ mạng xã hội, trong khi mà công tác quản lý các thông tin này vẫn chưa chặt chẽ, tiềm ẩn nhiều tri thức không chính xác, độc hại, lệch lạc thì quả thật đó là một điều hết sức nguy hiểm.

Thứ hai, chúng ta biết rằng những cuốn sách có vai trò, chức năng rất lớn, nó không chỉ cung cấp cho độc giả những thông tin, kiến thức thông thường mà nó còn làm chức năng định hướng các giá trị. “Sách là bạn, sách là thầy”, đọc một cuốn sách hay, quý sẽ làm cho chúng ta bừng sáng, giác ngộ thêm nhiều điều bổ ích, trái lại, một cuốn sách vô bổ, thiếu nhân văn sẽ làm chúng ta lệch lạc, sai trái trong nhận thức. Hiện nay chỉ cần bước vào các hiệu sách, đập vào mắt chúng ta ngay tức khắc là những cuốn sách về làm giàu, làm đẹp với những tựa đề kích thích sự tò mò của người đọc nhưng khi xem qua, nghiên cứu qua thì lại thấy nội dung khá nhạt, loãng và không đọng lại gì nhiều cho người đọc.

Thứ ba, khi mà tri thức được đúc kết trong những cuốn sách bị đưa ra ngã giá, bán theo cân nặng thì sự tôn trọng cho độc giả dành cho sách và tác giả sẽ còn lại bao nhiêu? Những người đọc sách tự cảm thấy tri thức sao lại rẻ rúng đến thế và người viết sách hẳn sẽ rất chạnh lòng và nhụt chí.

Rõ ràng văn hóa đọc sẽ bị ảnh hưởng rất nhiều nếu tình trạng quá coi trọng tính thương mại của sách vẫn cứ tiếp diễn như hiện nay. Nếu như điệp khúc in rồi bán, kiểm duyệt không chặt chẽ thì e rằng, trong vài năm tới những cuốn sách chỉ còn là vật trang trí và độc giả sẽ coi nó là sự lựa chọn cuối cùng khi có nhu cầu tiếp nhận, nghiên cứu vốn tri thức của nhân loại.