Giải cứu rác?!

Thứ Sáu, 22.06.2018, 14:45

Chỉ những kẻ bất lương, mê muội trước đồng tiền mới để lọt tới 8000 container rác thải và giờ nó đang ở trong tình trạng chờ “giải cứu”. Việc này đã gây nên sự bức xúc cho dư luận, cùng sự phẫn nộ từ nhiều chuyên gia kinh tế, môi trường.

Gần 8000 container rác thải “treo” ở cảng Cát Lái đang là là bài toán đau đầu cho cơ quan chức năng

Mới đây, Tân cảng Sài Gòn đã đề nghị cho phép chuyển gần 8.000 container rác thải phế liệu nhựa và giấy lô hàng lưu bãi trên 90 ngày tại Tân cảng Cái Lái về lưu trữ tại các cơ sở thuộc hệ thống Tân cảng Sài Gòn như Tân cảng Hiệp Phước, ICD Tân cảng Nhơn Trạch và ICD Tân cảng Long Bình, nhằm “giải cứu” cho cảng Cát Lái. Đồng thời, đề nghị cơ quan quản lý nhà nước có biện pháp hạn chế nhập khẩu các mặt hàng này về Việt Nam.

Chuyện nhập khẩu rác ở xứ người

Thật ra, nhập khẩu rác không phải là vấn đề mới mẻ, xa lạ gì cả. Trên thế giới có rất nhiều quốc gia có chính sách, quy định nhập khẩu các loại phế liệu với những mục đích khác nhau. Nhưng suy cho cùng đều nhằm phục vụ cho nhu cầu phát triển và dân sinh, điển hình là hai nước Thụy Điển và Trung Quốc.

Thụy Điển là mô hình chuẩn về công nghệ tái chế rác thải

Thứ nhất, chuyện về quốc gia “thèm” nhập rác. Đó là Thụy Điển – một điểm sáng, quốc gia đi đầu trong xử lý rác thải, bảo vệ môi trường. Ở Thụy Điển, chuyện mỗi hộ gia đình có đến 6-7 loại thùng rác trong nhà để phân loại rác từ nguồn là điều khá bình thường.

Ngoài chuyện bảo vệ môi trường có sự phối hợp từ ý thức của người dân, công nghệ xử lý rác thải hiện đại và hiệu quả cũng là điểm đáng chú ý của quốc gia Bắc Âu này. Hệ thống đã giúp cho Thụy Điển trở thành nước đầu tiên trên thế giới tái chế được đến 99% lượng rác thải của mình. Chỉ có 1% rác từ các hộ gia đình bị thải ra môi trường.

Thứ hai, nói về Trung Quốc, cường quốc này bắt đầu nhập khẩu phế liệu từ thập niên 1980 để phục vụ cho ngành sản xuất tăng trưởng với tốc độ nhanh chóng. Theo đó, một ngành công nghiệp tái chế rác thải quy mô lớn đã hình thành, nhưng việc xử lý không phù hợp và thiếu cơ chế giám sát hiệu quả góp phần đã dẫn tới ô nhiễm nghiêm trọng.

Giờ đây, khi đã trở thành nền kinh tế lớn thứ nhì thế giới, Trung Quốc đẩy mạnh nỗ lực làm sạch bầu không khí, nguồn nước và đất. Kể từ khi lên cầm quyền, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đóng cửa hàng chục nghìn nhà máy có mức độ gây ô nhiễm cao, thúc đẩy sử dụng năng lượng tái sinh, và trở thành một quốc gia đi đầu về đầu tư vào phát triển xanh.

Và khi Trung Quốc đã bất ngờ tuyên bố dừng nhập 24 loại phế liệu bắt đầu từ năm 2018, Việc này khiến cho nhiều nước, trong đó có Mỹ, EU… đã rơi vào thế bí.

Song song với việc Trung Quốc thực hiện chính sách cấm nhập khẩu rác thải, phế liệu từ nhựa, nylon. Thì một số nước Đông Nam Á như Việt Nam, Malaysia và Thái Lan cho biết nhập khẩu phế liệu tăng mạnh – một dấu hiệu cho thấy dòng phế liệu đã chuyển hướng đi.

Và chuyện 8000 tấn rác “treo” ở Tân cảng Cát Lái

Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, từ 1/1/2017 đến ngày 12/3/2018 cả nước có 928 doanh nghiệp nhập khẩu phế liệu, với 49.200 tờ khai. Nhiều bộ – ngành cho rằng, nhập phế liệu để tái chế thành nguyên liệu sản xuất mang lại hiệu quả kinh tế cao, song thực tế đang tồn tại những bất cập.

Ông Nguyễn Năng Toàn, Giám đốc Trung tâm Logistics – Tổng công ty Tân Cảng cho biết, 1/3 trong số đó đã được nhập về trên 90 ngày và đang có nguy cơ tiếp tục tồn lâu tại cảng. “Chi phí để xử lý một container hàng phế liệu gây ảnh hưởng đến môi trường tại nước ngoài rất lớn, cao hơn chi phí mua một container và thuê chở về Việt Nam. Thế nên các nước lợi dụng điều này để tranh thủ đổ rác về Việt Nam” – ông Toàn nói.

Nhiều chuyên gia kinh tế lẫn môi trường đều cho rằng, nguyên nhân tồn đọng lượng lớn giấy và nhựa phế liệu tại một số cảng ở Việt Nam là do chính sách siết chặt, không tiếp nhận nhập khẩu hàng phế liệu từ Trung Quốc và một số quốc gia trong thời gian gần đây.

Tuy nhiên, nguyên nhân lớn hơn chính là xuất phát từ lòng tham của doanh nghiệp Việt. Vì lòng tham, vì lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp trong nước đã biến các cảng biển của Việt Nam thành bãi đáp rác thải, nhận tiền từ nước ngoài chở rác về đổ đấy.

Quản lý lỏng lẻo và siêu lợi nhuận khiến cho trách nhiệm các bên bị “mập mờ”?

GS Phạm Phố nhận định đây là kẽ hở pháp lý, là sự tắc trách trong khâu cấp phép, quản lý khiến Việt Nam phải hứng chịu hậu quả: “Trước đây, Trung Quốc nhập rác thải từ các nước về tái chế lại rất nhiều, gần đây, Trung Quốc đã ngừng nhập khẩu 24 loại rác thải từ nước ngoài vì lo ngại ô nhiễm môi trường. Do đó, nhiều doanh nghiệp Việt đã nhận tiền chở rác đi đổ cho các nước buộc phải bỏ trốn vì không xuất được hàng mà tiền xử lý còn đắt hơn gấp nhiều lần công chở”.

Buồn thay, trước hoạt động nhập khẩu phế liệu có nhiều diễn biến phức tạp, có nguy cơ gây ô nhiễm, ảnh hưởng đến môi trường sống. Phía cảng nói chỉ làm nhiệm vụ xếp dỡ hàng hóa và nhận tiền. Còn việc cấp phép, cho nhập rác về là thuộc các cơ quan có chức năng khác. Nói thế chẳnrg khác nào việc xem xét trách nhiệm với các container rác thải bị ùn ứ là vô cùng khó khăn, không biết ai là người chịu trách nhiệm.

Trong khi Bộ Công thương hay cơ quan Hải quan, rồi các doanh nghiệp vẫn đứng “sờ sờ” ra đấy. Vì thế có người băn khoăn: Lực lượng Hải quan dày đặc, việc nhập khẩu đều phải khai báo, mà đã khai báo thì hồ sơ đối tượng nhập phải có. Vì sao không tìm ra chủ hàng?

Liên quan đến vấn đề này, PGS.TS Phùng Chí Sỹ – Tổng Thư ký phụ trách phía Nam Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam khẳng định: “Quy định nhập khẩu phế liệu được quản lý rất chặt chẽ, song để xảy ra tình trạng tồn hàng ngàn container phế liệu nhập khẩu tại Tân cảng Cát Lái có thể do khâu cho hàng cập cảng còn lỏng lẻo. Khi hàng về cảng đòi hỏi phải kiểm tra biết rõ xuất xứ nguồn hàng, mặt hàng, công ty nhập khẩu nào và có đủ điều kiện nhập khẩu phế liệu”.

Phải chăng, chỉ có những kẻ bất lương, mê muội trước đồng tiền mới để lọt tới 8.000 cotainer phế liệu? Giờ nó đang ở trong tình trạng đang tồn đọng tại Tân cảng Cát Lái chờ “giải cứu” đang là minh chứng cho việc Việt Nam có nguy cơ trở thành bãi rác của thế giới.

Đáng nói hơn, vì lợi nhuận của những đơn hàng nhập rác, người ta sẵn sàng tạo lên sự mập mờ về trách nhiệm đúng như cái kiểu “kẻ ăn ốc người đổ vỏ” cũng đang góp phần vào việc hủy hoại giống nòi, hủy hoại chính tương lai của người thân, con cháu mình.

Với lời đề nghị của Tân cảng Sài Gòn, cuộc “giải cứu” rác chính thức bắt đầu?!