Độc quyền tinh vi, lỗ ngay chục tỷ

Thứ Năm, 27.09.2018, 16:10

Thế giới những năm trở lại đây đã quan tâm nhiều hơn đến vấn đề “chống độc quyền”. Vì độc quyền cản trở sự phát triển của các lĩnh vực kinh tế, khoa học, xã hội và độc quyền tạo ra những nguồn lợi khổng lồ cho nhóm nhỏ mà từ đó tạo ra sự mất cân bằng. Đó là xu thế chung của thế giới, nhưng tại Việt Nam, có một loại độc quyền mà vẫn lỗ, thực sự đó mới là đỉnh cao.In sach giao khoa lo, sao quy luong o Nha xuat ban Giao duc van tang? hinh anh 2

Hình ảnh: Độc quyền sách giáo khoa trở thành tâm điểm bàn luận

Chắc hẳn nhiều người đã đoán được ý tác giả muốn nói về điều gì rồi, không gì khác chính là câu chuyện Nhà xuất bản Giáo dục độc quyền phát hành sách giáo khoa nhưng vẫn kêu lỗ hàng chục tỷ mỗi năm.

Chiều ngày 21/9, tại cuộc trao đổi với các phóng viên, ông Hoàng Lê Bách, Tổng giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, cho biết Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã sử dụng các nguồn thu khác để bù đắp lỗ của hoạt động xuất bản phát hành sách giáo khoa mỗi năm trên dưới 40 tỉ đồng. Điều này đã được các cơ quan kiểm toán nhà nước, thanh tra của Tổng cục thuế… kiểm tra, xác nhận và kiến nghị nhà xuất bản có giải pháp khắc phục, hạn chế việc bù đắp lỗ cho hoạt động xuất bản phát hành Sách giáo khoa.

Vâng, độc quyền, mỗi năm lỗ 40 tỷ,… nhưng vẫn làm. Những kiểu kỳ lạ như thế này đúng là chỉ duy nhất ở Việt Nam mới có thể có?

Độc quyền tinh vi và “hợp mác”

Vâng, phải dùng từ “tinh vi”, “hợp mác” khi nói về sự độc quyền Sách Giáo khoa của Nhà xuất bản giáo dục. Đầu tiên, Nhà xuất bản Giáo dục là đơn vị duy nhất được in và phát hành Sách Giáo khoa, cùng đó, hàng loạt các công ty con của Nhà xuất bản Giáo dục lại tiếp tục in, phát hành sách bổ trợ. Ngoài ra sách tham khảo, sách Công nghệ giáo dục, sách VNEN cũng đều do Nhà xuất bản Giáo dục tổ chức bản thảo, in và phát hành. Cần lưu ý rằng, các công ty con của Nhà xuất bản Giáo dục đều là công ty cổ phần, nhiều công ty đã niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán. Như thế, giả sử bộ sách giáo khoa, sách tham khảo có do nhiều đơn vị in thì hầu hết vẫn do ông Nhà xuất bản Giáo dục “cầm đầu”. Rõ ràng là rất “tinh vi”.

Tiếp nữa, Nhà xuất bản Giáo dục luôn “tự hào” rằng họ làm Sách Giáo khoa vì “mục đích chính trị”. Thế nên, cơ sở của sự độc quyền dần trở thành thứ “hợp mác” đến bất ngờ. Chẳng nói thì ai cũng hiểu, ý của họ là sự độc quyền phải là thứ đương nhiên có, phải có thì mới bảo đảm yếu tố chính trị. Lâu nay, cứ nhắc đến chính trị là người ta cảm thấy nhạy cảm, thế nên chẳng ai dám nói nữa. Nhưng không, xin hãy một lần nhìn lại, độc quyền phát hành sách giáo khoa với cả chính trị nó chẳng liên quan gì đến nhau cả. Hãy nhớ rằng, kinh tế đất nước ta là kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, làm gì có chỗ cho kinh tế độc quyền phát triển ở Việt Nam này?

Lỗ chục tỷ do kinh doanh hay lợi ích nhóm?

Chưa hết bức xúc vì Nhà xuất bản Giáo dục độc quyền thì người dân lại phải sững sờ trước thông báo họ lỗ đến 40 tỷ đồng mỗi năm vì Sách Giáo khoa. Dù Nhà xuất bản Giáo dục có giải thích hay, dù một số cơ quan kiểm tra đã ký xác nhận họ lỗ, nhưng đương nhiên làm kinh tế thì chúng ta chỉ nên tin vào những con số.

Theo số liệu tài chính tại Cục Phát triển Doanh nghiệp của Bộ Kế hoạch – Đầu tư, năm 2017, sau khi khấu trừ các chi phí, lợi nhuận thuần của Nhà xuất bản Giáo dục tăng hơn gấp đôi năm 2016, đạt 145 tỷ đồng. Cộng thêm khoản lợi nhuận khác gần 5,8 tỷ đồng, thì tổng lợi nhuận trước thuế là 150,8 tỷ đồng (tăng gần 2,1 lần so với năm 2016). Lãi ròng năm 2017 tăng mạnh gấp 1,9 lần lên 139,8 tỷ đồng so với năm 2016. Đến cuối 2017, Nhà xuất bản Giáo dục đang có khoảng 171,1 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế chưa phân phối. Kế hoạch trong năm 2018 của đơn vị này là 1.180 tỷ đồng tổng doanh thu, doanh thu thuần đạt 1.130 tỷ đồng. Lãi trước thuế 82 tỷ đồng và lãi sau thuế 74,6 tỷ đồng. Như vậy, dù kêu lỗ vì Sách Giáo khoa thì Nhà xuất bản Giáo dục vẫn phát triển mạnh theo hằng năm.

Nếu thắc mắc vì sao họ “vừa lỗ, vừa lãi” như vậy thì chúng ta hãy nhớ lại sự “độc quyền tinh vi” được nhắc đến từ đầu. Họ bán Sách giáo khoa kèm theo Sách bổ trợ, Sách Giáo khoa hiện chỉ số lỗ, nhưng sách bổ trợ thì luôn có chỉ số lãi cao. Ngặt nỗi, sách giáo khoa và sách bổ trợ luôn được đính kèm với nhau tại các nhà sách cũng như tại trường học, muốn mua thì phụ huynh học sinh phải mua toàn bộ.

Hình ảnh: Lương lãnh đạo Nhà xuất bản Giáo dục tăng liên tục dù in Sách Giáo khoa cũng lỗ?

Chưa hết đâu, kêu lỗ vì làm sách giáo khoa mà quỹ lương của Nhà xuất bản Giáo dục lại liên tục tăng. Năm 2017, quỹ lương cho toàn bộ lao động tại Nhà xuất bản này đạt 78 tỷ đồng, bao gồm 6,8 tỷ đồng cho cấp quản lý và 71,2 tỷ đồng cho người lao động. Vẫn với 13 cán bộ quản lý, thu nhập của các lãnh đạo tại đơn vị này trung bình vào khoảng 523 triệu đồng vào năm 2017, tương đương gần 44 triệu/tháng công tác. So với năm 2015, thu nhập của cấp lãnh đạo tại đây đã tăng hơn 50%. Còn với 244 lao động phổ thông còn lại năm 2017, bình quân mỗi lao động tại đây nhận về mức thu nhập 292 triệu/năm, tương đương 24,3 triệu mỗi tháng và cũng tăng 48% sau 3 năm công tác. Thử hình dung đi, những con người làm ăn thua lỗ lại hưởng mức lương ở mức không tưởng thì có phải là Nhà nước mình đã nuôi doanh nghiệp quá hậu hĩnh hay không?

À thôi, đấy là chuyện của những con số, còn những thứ không thể hiện bằng số mà chúng ta cũng cần phải nói đến nữa cơ. Nhà xuất bản Giáo dục kêu lỗ nhưng hằng năm vẫn in và phát hành hàng trăm triệu đơn vị Sách giáo khoa? Nếu họ mà lỗ thì họ có in và xuất bản lớn đến như thế hay không? Liệu rằng, số liệu lỗ là thật hay là thứ đã được người ta vẽ ra để ăn chênh lệch?

Nghĩ đơn giản thế này, nếu đã lỗ tại sao Nhà xuất bản Giáo dục không cho đơn vị khác in Sách giáo khoa đi? Độc quyền mà lỗ đã lạ, mà đã lỗ lại càng giữ khư khư một mình còn lạ hơn gấp trăm ngàn lần.

Chưa hết, sách giáo khoa in hằng năm nhưng học sinh không thể sử dụng lại sách cũ vì trong sách cũ đã có những mục bài tập bị người sử dụng trước đó làm, hoặc đơn giản chỉ là sách năm sau có sửa đổi đôi chút so với sách năm trước. Cái này ai đã từng đi học thì rõ nhất rồi, năm nào mà sách giáo khoa chẳng chỉnh lý, bổ sung hay cắt gọt vài chỗ. Tất cả cũng từ những dự án, đổi mới của ngành Giáo dục mà ra cả đấy thôi. Và thế là Sách giáo khoa được in mới ào ào một phần cũng do đằng sau có những nhân tố hay muốn sửa đổi, đổi mới.

Từ cả những con số, cả những thứ không phải là con số, tất cả đều đang chỉ dẫn tới một nhóm nhỏ lợi ích nhóm đằng sau lưng làm lỗ cho Nhà xuất bản Giáo dục, không hề là do xuất bản Sách Giáo khoa đâu. Từ lãnh đạo Nhà xuất bản Giáo dục đến lãnh đạo ngành Giáo dục và cả những cơ quan, ban ngành đã và đang tiến hành kiểm tra, giám sát Nhà xuất bản nữa, ai sẽ tránh được sợi dây lợi ích nhóm đây?

Bỏ độc quyền, lấy lại sự công bằng…

Bỏ độc quyền có cạnh tranh thì Sách giáo khoa sẽ đem lại vô số lợi ích: sách có giá cả tốt hơn, phụ huynh tìm mua dễ hơn,… và đương nhiên là Nhà nước cũng không phải bù lỗ cái khoản 40 tỷ đồng hằng năm cho Nhà xuất bản Giáo dục nữa rồi. Thế thì bỏ độc quyền ngay thôi, còn chần chừ gì nữa?

Chắc là người ta còn chần chừ những nhóm lợi ích nữa cơ. Chúng ta thấy đấy, làm ăn thua lỗ nhưng lãnh đạo Nhà xuất bản Giáo dục vẫn tăng lương ầm ầm. Tại sao họ không phải bù lỗ hay ít nhất là những con người làm ăn thua lỗ không bị thay thế để có những con người tài giỏi hơn xử lý lỗ? Chắc chắn yếu tố con người cần phải xem lại rồi. Cùng đó, cũng nghe tin Nhà xuất bản đầu tư sai quy định vào nhiều dự án bị thua lỗ, không thoái vốn theo quy trình được giao hằng năm. Lúc này trách nhiệm của lãnh đạo Nhà xuất bản Giáo dục có còn chỉ là hai chữ trách nhiệm nữa hay không hay nên thêm vào đó chữ “trách nhiệm hình sự”?

Bộ Giáo dục – Đào tạo trực tiếp quản lý Nhà xuất bản Giáo dục thì đương nhiên là trách nhiệm lớn lắm. Nhân tố con người cũng từ Bộ Giáo dục mà ra, đạo đức của họ cũng do giáo dục mà thành, chung quy là anh Bộ Giáo dục cứ thế mà soi, mà xét, mà sửa lại mình đi luôn chứ nhỉ?

Bỏ độc quyền, lấy lại công bằng nó còn phải có nhiều thứ hơn như vậy nữa cơ. Nhưng thôi, hãy cứ làm từ những điều đơn giản, cơ bản như thế này thôi là người dân đã hạnh phúc lắm rồi.