Có nên áp thuế Tiêu thụ đặc biệt đối với nước ngọt?

Thứ Sáu, 25.05.2018, 15:00

Lấy lý do nhằm giảm tình trạng tăng cân, béo phí, nguy cơ tiểu đường và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, Bộ Tài chính đề xuất mức thuế Tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với các mặt hàng nước giải khát có đường ở mức 10%. Cá nhân người viết cho rằng dự thảo trên thực sự rất có vấn đề.

Bộ Tài chính muốn áp thuế tiêu thụ đặc biệt với nước ngọt vì lo dân béo phì

Ngoài ra, không chỉ áp thuế TTĐB, Bô Tài chính đồng thời còn muốn nâng thuế Giá trị gia tăng (GTGT) thêm 2% và áp dụng từ năm 2019.

Liệu tăng thuế nước ngọt có giúp bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng?

Đành rằng nhiều tổ chức và hiệp hội trên thế giới như WHO đã rất nhiều lần khuyến cáo về tác hại của các loại đồ uống có đường đối với sức khỏe, tuy nhiên cách lý giải cho đề xuất đánh thuế TTĐB của Bộ Tài chính dường như rất thiếu thuyết phục.

Cụ thể, Bộ dẫn số liệu, cho rằng tỷ lệ người trưởng thành bị thừa cân, béo phì và tiểu đường ở Việt Nam đang ở mức rất cao, chiếm tới 25% dân số. Đặc biệt đối với trẻ em dưới 5 tuổi, tỷ lệ béo phì tăng nhanh từ mức 0,6% năm 2.000 lên 5,3% năm 2015; hay chỉ riêng tại TP.HCM, tỷ lệ này lên tới 10,8% (nhất là tại khu vực trung tâm, lên đến 12%) cao hơn mức trung bình của châu Á và các nước đang phát triển (tỷ lệ béo phì trung bình ở trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn cầu là 6,9%).

Tuy nhiên, các con số trên được lấy ở đâu, đã kiểm chứng hay chưa và có thật sự đáng tin cậy, hay đơn giản chỉ là trích bừa một cách cảm tính? Thứ nữa, các tiêu chí liên quan đến thừa cân, béo phí hay tiểu đường ở đây cụ thể là gì? Có lẽ cần phải có thêm nhiều nghiên cứu cụ thể để làm rõ.

Ngoài ra, hiệu quả của việc áp thuế TTĐB đối với một số sản phẩm như nước ngọt để cải thiện sức khỏe người tiêu dùng, trong đó có giảm tỷ lệ béo phì hay tiểu đường thực sự vẫn chưa được kiểm chứng ở bất cứ quốc gia nào, vì có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến các bệnh này.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến béo phì, tiểu đường, chứ không phải chỉ do mỗi nước ngọt

Yếu tố kinh tế

Dự luật của Bộ Tài chính, nếu được thông qua và đi vào hiệu lực, chắc chắn sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động kinh doanh và lợi ích của các doanh nghiệp mía đường, nước giải khát, … Vì thế, việc áp thuế TTĐB và tăng thuế GTGT cần thiết phải được khảo sát, đánh giá toàn diện, đầy đủ, cụ thể và thấu đáo về những tác động có thể xảy đến đối với các ngành nghề trong nền kinh tế, cũng như với người tiêu dùng và cả xã hội.

Chưa kể, về mặt chuyên môn, “để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, đặt biệt là kiểm soát tỷ lệ mắc các bệnh tiểu đường và béo phì thì cần hạn chế, thậm chí cấm sử dụng chất HFCS (một dạng đường lỏng, là nguyên liệu sản xuất nước ngọt) chứ không đơn thuần chỉ đánh thuế là có giải quyết được vấn đề này”. Như vậy, nếu có tăng thuế thì có lẽ Bộ Tài chính cần xem xét lại chính sách ưu đãi hiện nay đối với mặt hàng chất HFCS – vốn không bị quản lý hạn ngạch thuế quan và áp dụng mức thuế suất 0% đối với xuất xứ từ ASEAN, ASEAN – Trung Quốc và ASEAN – Hàn Quốc.

Một lý do nữa, đó là việc áp thuế TTĐB và tăng thuế GTGT chưa chắc đã làm giảm hoạt động tiêu thụ nước ngọt ở khu vực thành thị, nơi có mức thu nhập trung bình cao hơn mặt bằng chung của cả nước, và vẫn đủ khả năng chi trả cho các mặt hàng thuộc thiết yếu dù giá có tăng lên. Lấy thí dụ, xem phim đang trở thành một nhu cầu không thể thiếu của giới trẻ đô thị, nếu dự luật thuế mới được thông qua, các rạp có thể cân nhắc điều chỉnh hạ giá vé trong khi bắt buộc phải nâng giá đồ uống, và như vậy không ảnh hưởng nhiều đến lượng người tiêu thụ lẫn tỷ lệ mắc các chứng béo phì, tiểu đường. Có lẽ chính vì vậy mà rất nhiều nước trên thế giới, dù phải đối mặt với tình trạng người béo phì, tiểu đường tăng nhanh, như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, Úc, Malaysia, … cũng không có chính sách áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với đồ uống có đường.

Xem phim đang là nhu cầu không thể thiếu của giới trẻ đô thị, và đi kèm với vé phim sẽ là những combo bỏng, nước ngọt như thế này

Sao chỉ đánh thuế mỗi nước ngọt?

Như đã phân tích ở trên, vì có rất nhiều nguyên nhân khác dẫn đến mắc các chứng như tiểu đường, béo phì, không hẳn chỉ là do tiêu thụ quá nhiều đồ uống có đường, vì vậy đề xuất áp thuế TTĐT và tăng thuế GTGT đối với mặt hàng này của Bộ Tài chính thực sự chưa được hợp lý, có thể gây quan ngại và bất mãn trong xã hội, thậm chí còn ảnh hưởng đôi chút đến kinh tế.

Có hai thứ đáng phải áp thuế nặng hơn là rượu bia và thuốc lá

Sau cùng, theo thiển ý của cá nhân người viết, nếu có áp thuế và tăng thuế thì Bộ Tài chính nên xem xét đánh vào các mặt hàng như rượu bia và thuốc lá – vốn gây hại cho người tiêu dùng hơn nhiều và hậu quả cũng nhìn thấy ngay được. So với thế giới, ở Việt Nam tồn tại một nghịch lý, rằng: trong khi sữa (sản phẩm thiết yếu, có lợi cho sức khỏe, nhất là đối với trẻ em) đang quá đắt so với mức thu nhập (GDP) đầu người, thì những sản phẩm có hại như rượu bia, thuốc lá lại quá rẻ (so với thu nhập), và cũng rất dễ dàng để có thể mua (trong khi ở nhiều nước, mua rượu và thuốc lá thì cần xuất trình giấy căn cước, phải đủ trên 18 tuổi). Vì thế, tại sao chúng ta không làm như các nước, ít nhất là hãy giảm giá sữa và đánh thuế rượu bia, thuốc lá thật nặng. Nếu thực hiện được điều đó (mà chắc chắn chúng ta làm được) thì xã hội có lẽ sẽ trở nên tốt đẹp hơn một chút.

Từ khóa: ,