Chất lượng cuộc sống đang giảm ở Việt Nam

Thứ Hai, 01.01.2018, 10:07

Việt Nam đang ở trong giai đoạn cơ cấu dân số vàng khi tỷ lệ người trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) chiếm trên 65% tổng số dân. Với lợi thế này, chúng ta đáng ra phải trở thành một nước lớn, giàu và mạnh nếu có những chính sách tốt, trong đó ưu tiên chăm sóc y tế, giáo dục và các giá trị tinh thần cho đông đảo người dân. Tuy nhiên, điều này trên thực tế lại diễn ra không như kỳ vọng khi những báo cáo gần đây cho thấy tình trạng trầm cảm, tự tử, nghiện ngập, … ở người Việt Nam đang ngày càng gia tăng.

Ngày càng nhiều người bị trầm cảm, bất ổn và tổn thương tâm lý ở Việt Nam

Ngày càng nhiều người bị trầm cảm, bất ổn và tổn thương tâm lý ở Việt Nam

Thực ra đây là những vấn đề mà bất cứ quốc gia nào cũng đều gặp phải, không chỉ riêng Việt Nam, đặc biệt là những xã hội đã phát triển giàu có như Nhật Bản hay Hàn Quốc. Tuy nhiên, chúng ta vẫn đang ở một xuất phát điểm rất thấp so với họ: nước nghèo nhưng lại mắc phải những căn bệnh của “nhà giàu”.

Những con số đáng ngại

Theo một nghiên cứu do Viện Sức khỏe Tâm lý, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) thực hiện, trung bình mỗi ngày cả nước có gần 100 người thực hiện hành vi tự tử vì các chứng liên quan tới trầm cảm. Nhân rộng ra, mỗi năm Việt Nam có tới gần 36500 người tìm cách “tự giải thoát” khỏi những bất ổn và chấn thương tâm lý. Cũng theo báo cáo của Bộ Lao động-Thương binh-Xã hội (tháng 12/2016), khoảng 13.5 triệu người Việt Nam trải qua những chẩn đoán về tình trạng bất ổn tâm ký – gần bằng 15% dân số. Riêng trong năm 2017, Bộ Y tế cũng ước tíng có tới 3.6 triệu người – tức 4% dân số, chịu đựng trầm cảm. Con số trên, theo nhiều chuyên gia, thậm chí còn chưa phản ánh được hết tình hình.

Môi trường sống ở Việt Nam đang ngày càng trở nên chật chội và ô nhiễm

Môi trường sống ở Việt Nam đang ngày càng trở nên chật chội và ô nhiễm

Cuộc sống hiện đại và áp lực mưu sinh

Cuộc sống hiện đại và áp lực mưu sinh

Nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng trầm cảm có thể kể tới như: không gian sống trở nên chật hẹp, môi trường ô nhiễm, … do đô thị hóa quá nhanh và bất cập; áp lực cạnh tranh ngày càng lớn trong công việc học tập; cùng với những thay đổi về lối sống của thời hiện đại. Ngoài ra, cuộc sống thành thị với sinh hoạt phí đặt đỏ cũng là một thách thức không nhỏ đối với những người làm công nhận lương thấp, đi liền với sự thiếu thốn của những dịch vụ công và phúc lợi cơ bản, cùng sự giãn cách giàu nghèo đang ngày một lớn trong xã hội, … là những nhân tố chính đóng góp vào sự trầm trọng này.

Đời sống tinh thần của người Việt Nam cũng đang hết sức nghèo nàn khi đang có quá ít những không gian công cộng (công viên, vườn thú, bảo tàng, nhà hát, …) phục vụ sinh hoạt của họ. Mỗi dịp cuối tuần hay các kỳ nghỉ lễ, ngoài những trung tâm mua sắm, rạp phim, hay những nơi chốn đông nghịt vì quá tải, người Việt đang có rất ít điểm đến. Và một trong những nơi thường được nhiều người tìm đến để giao lưu, chia sẻ hay giải tỏa tâm trạng, chính là các “quán nhậu”. Hiếm nơi nào trên thế giới mà quán nhậu nhiều nhan nhản như ở Việt Nam. Theo một báo cáo được thực hiện trong nước, người Việt đang uống bia nhiều nhất Đông Nam Á – 3.4 tỷ lít (năm 2016) và 342 triệu lít đồ uống có cồn (rượu), mức tăng gần 40% so với năm 2010. Một nghiên cứu khác cũng chỉ ra: bệnh ung thư gan đang là nguyên nhân chính dẫn tới tình trạng tử vong hàng năm ở 10% nam giới trong độ tuổi 50 – 59, cao hơn mức trung bình của thế giới.

Thiên đường nhậu ở Việt Nam

Thiên đường nhậu ở Việt Nam

Sự cô đơn của những người trẻ tuổi

Nghiêm trọng hơn, độ tuổi trung bình của những người trải qua bất ổn hay chấn thương tâm lý đang có xu hướng trẻ hóa, khá đông trong số họ sinh trong giai đoạn những năm 1990 và 2000. Thế hệ này đáng nhẽ ra phải nhận được sự quan tâm, chăm sóc thật tốt để phát huy hết tiềm năng qua những hoạt động giáo dục và phát triển tinh thần, thế nhưng họ thật ra lại chính là những người đang cô đơn nhất. Thiếu vắng niềm tin vào cuộc sống, vào tương lai, họ đang phản ứng lại bằng sự chán chường, dồn nỗi đam mê của bản thân vào những thú đam mê vật chất (xe, quần áo, điện thoại đẹp) hay những trào lưu (thời trang, âm nhạc, phim ảnh thị trường) thời thượng. Lý tưởng thanh niên đối với họ, đang trở nên lung lay không có chỗ dựa và ngày càng xa xỉ.

Thế hệ trẻ Việt Nam đang rất bơ vơ, thiếu những người dẫn dắt và truyền cảm hứng, để theo đuổi lý tưởng và sự phụng vụ

Thế hệ trẻ Việt Nam đang rất bơ vơ, thiếu những người dẫn dắt và truyền cảm hứng, để theo đuổi lý tưởng và sự phụng vụ

Theo một khảo sát của Tạp chí BMC (chuyên về Y tế công cộng), thực hiện phỏng vấn độc lập hơn 1000 học sinh Việt Nam, cho thấy: gần 1/4 các em cho biết đã từng có ý định tự tử, 13% trong số đó đã lên kế hoạch và 4% đã thử thực hiện hành vi nhằm “chấm dứt cuộc sống”. Áp lực học hành thi cử, kỳ vọng gia đình và những định kiến xã hội là những thủ phạm chính dẫn tới tình trạng tệ hại này. Theo thống kê năm 2017, có tới gần 200 ngàn sinh viên tốt nghiệp trên cả nước không thể tìm được công việc phù hợp với ngành học.

Viễn cảnh u ám

Dù đang đối diện với rất nhiều vấn đề, song nhà nước lại đang tỏ ra quá thụ động trong nhiều trường hợp. Mặc dù, nhà nước đã từng phát động chương trình chăm sóc sức khỏe, bao gồm sức khỏe tâm lý cho cộng đồng từ năm 2001, hướng tới mở rộng ra hầu hết các trung tâm y tế trên cả nước, hiện diện tại các khu dân cư. Tuy nhiên, việc huy động nguồn lực cho những chương như vậy còn quá hạn chế. Cụ thể, cứ 100.000 dân thì mới có một nhân lực y tế được đào tạo về chăm sóc tâm lý. Tỷ lệ này thậm chí còn đang giảm xuống, dù nhận thức về vấn đề này thực ra không còn gì mới.

Cũng theo Bộ Lao động-Thương binh-Xã hội ước tính: chỉ có khoảng 30% số bệnh nhân (hay thấp hơn) trải qua tổn thương tâm lý là được điều trị, nhưng chủ yếu bằng thuốc và có rất ít các liệu pháp tâm lý (gây ra tác dụng phụ không tốt trong dài hạn). Ngay cả khi được điều trị bằng thuốc thì giá thành của chúng cũng không hề rẻ, gây khó khăn cho những người không có bảo hiểm y tế hay lao động giản đơn có thu nhập thấp.

Bộ trưởng Y tế thẳng thắn thừa nhận, Quỹ Bảo hiểm Y tế có nguy cơ vỡ

Bộ trưởng Y tế thẳng thắn thừa nhận, Quỹ Bảo hiểm Y tế có nguy cơ vỡ

Sức khỏe hệ thống tài chính của Việt Nam, nguồn tài trợ chính cho chương trình chăm sóc y tế quốc gia của Việt Nam hiện cũng đang bộc lộ nhiều dấu hiệu bất ổn. Đó là Quỹ Bảo hiểm Xã hội có nguy cơ vỡ, trong khi chi phí y tế thì ngày càng leo thang, như phát biểu của Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến. Chẳng hạn, năm 2017, theo ước tính quỹ bảo hiểm y tế sẽ thu 3.5 tỷ USD nhưng phải chi tới 3.7 tỷ. Theo nhiều chuyên gia cảnh báo, Quỹ Bảo hiểm y tế của Việt Nam có khả năng vỡ vào năm 2021 và hoàn toàn cạn kiệt tới năm 2034. Những khó khăn về tài chính sẽ dẫn tới các biện pháp thắt lưng buộc bụng, và những người gặp vấn đề bất ổn về tâm lý có thể trở thành nhóm dễ bị tổn thương nhất khi họ sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận với các điều kiện chăm sóc y tế.

Thay lời kết

Phải thẳng thắn nhìn nhận, bên cạnh những thành tựu tăng trưởng kinh tế mà Việt Nam đã đạt được trong thời gian qua, còn tồn tại rất nhiều vấn đề mà chúng ta thực hiện chưa tốt, đúng hơn là không tốt, trong đó có việc chăm sóc sức khỏe và đời sống tinh thần cho người dân – chất liệu chính để nuôi dưỡng tương lai. Chúng ta, không may mắn là đã không tận dụng được hết lợi thế và cơ hội từ giai đoạn dân số vàng mang lại: tăng trưởng cao song vẫn dưới mức tiềm năng, chưa đủ để tạo đột phát, và sẽ chỉ còn 10 năm nữa là chúng sẽ bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh – thời gian không còn nhiều và chắc chắn sẽ rất nghiệt ngã. Các lãnh đạo đất nước trong giai đoạn tới cần ý thức được nguy cơ này một cách sâu sắc để từng bước có sự điều chỉnh nhằm đưa ra những quyết sách, chiến lược phát triển phù hợp, đúng đắn, và quan trọng hơn là bền vững.