Bất thường hay lẽ bình thường?

Thứ Hai, 08.10.2018, 15:12

Dư luận thời gian qua đang rất bức xúc về câu chuyện một số quan chức Cục Quản lý thị trường đã xử dụng quyền lực, tạo những cuộc kiểm tra “bất thường” và phát ngôn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các doanh nghiệp như Con cưng, cơm tấm Kiều Giang,… Từ đỉnh điểm của những sự bức xúc, đã đến lúc chúng ta nhìn nhận lại cái gì gọi là “bất thường” ở đây?

Hậu quả sau lùm xùm giữa Con cưng và Quản lý thị trường vẫn chưa dứt

Sự việc xảy ra với Con cưng và cơm tấm Kiều Giang đã xảy ra từ hai tháng trước, nhưng đến nay hậu quả để lại từ những vụ việc này vẫn đang hiện hữu trên thực tế. Với Con cưng, từ một chuỗi cửa hàng có hàng loạt điểm kinh doanh với lượng khách hàng đông đảo nay đã gặp cảnh khách thưa thớt khiến kinh doanh lao dốc. Chuyện chỉ bắt đầu khi có đến hơn 90 điểm bán hàng của Con cưng cùng lúc bị lực lượng Quản lý thị trường kiểm tra, niêm phong hàng hóa. Đặc biệt, kèm đó là những phát biểu về việc “Con cưng bán hàng hóa không có hóa đơn, chứng từ” khiên dư luận nhầm tưởng doanh nghiệp này đang cung cấp hàng nhập lậu, không bảo đảm tiêu chuẩn. Hiện nay, dù Cục Quản lý thị trường đã thông báo kết quả kiểm tra chính thức rằng Con cưng chỉ vi phạm nhỏ trong hoạt động kinh doanh chứ không phải bán hàng lậu thì cũng chẳng còn mấy người đọc được nữa.

Tương tự với cơm tấm Kiều Giang, sau những phát ngôn về những bao tải “lạ” tại cửa hàng từ các đơn vị kiểm tra, dù đó chỉ là bao tải muối, hạt nêm, thì người tiêu dùng đến nay vẫn cứ tưởng chuỗi cửa hàng cơm tấm Kiều Giang dùng hóa chất nguy hiểm. Chuỗi cửa hàng thực phẩm này hiện nay cũng ghi nhận sự sụt giảm kinh doanh trầm trọng so với giai đoạn trước.

Doanh nghiệp thiệt hại, chẳng biết kêu ai?

Trong kinh doanh, hợp tác, nếu một bên có hoạt động gây ảnh hưởng đến kinh doanh của bên còn lại thì chắc chắn sẽ phải đền bù bằng tiền theo hợp đồng, theo thiệt hại thực tế hoặc theo thỏa thuận giữa các bên. Nói cách khác, trong quan hệ kinh doanh, thiệt hại của doanh nghiệp đều sẽ có một phần được “đền bù” nếu có một bên làm sai, làm trái. Điều này giúp các doanh nghiệp có thể tự do ký kết hợp đồng, làm việc với các đối tác để tạo nguồn lực phát triển cộng đồng đồng kinh doanh.

Vấn đề xảy ra là, ngoài quan hệ kinh doanh, các doanh nghiệp trên thực tế còn nằm trong nhiều mối quan hệ khác, mà điển hình cần quan tâm hiện nay là quan hệ với các cơ quan quản lý. Tại Việt Nam, kinh doanh của các doanh nghiệp đang bị rơi vào cảnh “muôn vàn khó khăn” cũng chính vì mối quan hệ này.

Trước đây, doanh nghiệp tư nhân luôn bị “xử ép” bởi vô số các “giấy phép con”, rồi “cán bộ quản lý hỏi thăm”,… Sau những thay đổi của bộ máy hành chính về việc tăng cường tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân phát triển, “giấy phép con” được giảm, các vụ việc “cán bộ hỏi thăm” được kiểm soát,… thì ngỡ rằng các doanh nghiệp Việt sẽ thực sự có một sân chơi phát triển đúng nghĩa. Nhưng không, hóa ra vẫn chẳng hề tồn tại sự công bằng.

Quay trở lại với vụ việc Con cưng và cơm tấm Kiều Giang, chắc chắn là những doanh nghiệp này đã từng vất vả thế nào để vượt qua hàng dãy “giấy phép con” và các lần “bị hỏi thăm” để gây dựng được công việc kinh doanh lớn như ngày hôm nay. Thế nhưng, họ vẫn thất bại nặng nề chỉ sau một lần bị thanh tra, kiểm tra và các cán bộ phát ngôn “tự do” khi chưa có kết luận cuối cùng.

Rõ ràng, thiệt hại của các doanh nghiệp là điều đang hiện hữu. Mất khách hàng thì như mất luôn miếng cơm, manh áo của doanh nghiệp cho rồi. Thế nhưng, thiệt hại ấy lại chẳng được ai đền bù, và chính các doanh nghiệp cũng chẳng biết ai đền. Kiện Cục Quản lý thị trường, kiện người đưa tin,…? Có chăng kiện cũng sẽ chỉ làm các doanh nghiệp thêm tốn kém chi phí mà chẳng được gì.

Nhìn ra các nước phát triển như Anh, Mỹ,… nếu các doanh nghiệp mà bị ảnh hưởng bởi phát ngôn, cuộc kiểm tra của cơ quan hành chính, họ hoàn toàn có thể kiện đòi bồi thường cho những thiệt hại thực tế mà công ty, doanh nghiệp mình gặp phải nếu cơ quan hành chính sai sót. Tự hỏi, bao giờ ở Việt Nam mới có thể xảy ra những điều ấy?

Như một sự… bình thường!

Nhiều người cứ gọi cuộc kiểm tra đồng loạt 90 điểm bán hàng của Con cưng là một sự “bất thường”. Nhưng đâu ai chịu suy nghĩ, biết đâu đó cũng chỉ là lẽ thường tình mà thôi.

Vì sao ư? Kiểm tra, thanh tra thì cũng từ những mệnh lệnh hành chính mà ra. Ở đây, cơ quan trực tiếp tiến hành là Cục Quản lý thị trường, Bộ Công thương. Phải có những người tham mưu, có những người ký duyệt thì một cuộc thanh tra, kiểm tra lớn mới có thể diễn ra. Ít nhất là quá trình phê duyệt thanh tra, kiểm tra kiểu “đúng quy trình” thế này phải được xem là “thường tình”.

Tiếp nữa, hãy để ý đến việc các cán bộ kiểm tra tự do phát ngôn sai với báo chí dù chưa có kết quả kiểm tra chính thức. Cứ lấy ví dụ cụ thể cho cái câu của họ là “không có hóa đơn, chứng từ” đi. Nếu ai có điều kiện, hãy đến gặp các doanh nghiệp bị thanh tra, kiểm tra mới biết, các cán bộ kiểm tra họ “soi” theo kiểu bắt từng lỗi con ong, cái kiến một rồi biến những con ong, cái kiến ấy thành… con voi. Nhiều bài viết chia sẻ trên mạng xã hội từng than rằng, hóa đơn mà sai phông chữ, chưa điền ngày giờ, hay chỉ ký tên mà chưa đóng dấu,… thì bên kiểm tra cũng sẽ bảo đó là hóa đơn không hợp lệ, từ đó ghi vào biên bản thành “không có hóa đơn, chứng từ”. Rõ ràng, hóa đơn không hợp lệ, sai thể thức khác hẳn với việc “không có hóa đơn, chứng từ” đúng không?

Cơ bản là mấy ai hiểu, đằng sau mỗi cuộc thanh tra, kiểm tra là sự khổ sở của các doanh nghiệp. Nếu “chăm sóc” cho các cán bộ kiểm tra không tốt, nghiễm nhiên họ sẽ phải đối mặt với những cuộc thanh tra, kiểm tra toàn diện, lớn hơn… Để rồi, kết cục chung cho các doanh nghiệp là cũng sẽ như Con cưng, cơm tấm Kiều Giang,… Dù sau này có được minh oan thì kinh doanh vẫn khó lòng mà phục hồi được như trước.

Thế đấy, kiểm tra “bất thường”, cũng chỉ xuất phát từ “lẽ thường” là chính cái tâm, cái ý muốn của các cán bộ quản lý mà thôi. Những điều bình thường ấy các doanh nghiệp đã quá hiểu, quá quen rồi. Chẳng qua, gọi là “bất thường” để các cơ quan chức năng có thể sửa đổi, có thể ngăn chặn những điều ấy, nhưng mãi chẳng có gì thay đổi. Đáng thương quá thôi doanh nghiệp ạ…