Bất cập trong xây dựng Luật, Pháp lệnh

Thứ Ba, 17.04.2018, 14:24

Chiều 16/04, tiếp tục Chương trình phiên họp 23, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự kiến Chương trình xây dựng Luật, Pháp lệnh năm 2019. Theo đó, đã có rất nhiều ý kiến chỉ thẳng về thực trạng nhiều bất cập của quá trình xây dựng Luật, Pháp lệnh.

Bà Lê Thị Nga, chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp đã chỉ ra rằng: “các tài liệu quan trọng như báo cáo tổng kết thi hành hầu như 70% không ký, không đóng dấu, trong khi quan điểm để xây dựng luật là trên cơ sở tổng kết thực tiễn để chọn lọc những cái tốt, khắc phục hạn chế. Hay báo cáo cực kỳ quan trọng là đánh giá tác động cũng gần như không ai ký, đóng dấu”. Chủ nhiệm Uỷ ban Tư pháp của Quốc hội cũng đề nghị khắc phục tình trạng gửi tài liệu chậm.

Cùng đó, Tổng thư ký Nguyễn Hạnh Phúc cũng chỉ ra thực trạng: “Có những dự án luật đã bố trí vào chương trình rồi, đến khi báo cáo cử tri rồi nhưng lại xin rút ra thì rất khó coi. Ngay tại phiên họp 23 Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng vậy, đến phút chót mới xin rút dự án luật ra vì chưa chuẩn bị kịp”.

Trên đây, đều là những tồn tại xấu mà thời gian qua đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng quá trình xây dựng Luật, Pháp lệnh tại Việt Nam. Dưới góc nhìn của một người dân bình thường, chúng ta cũng có thể hiểu được phần nào những tác động, ảnh hưởng xấu đó khi có tình trạng như văn bản luật vừa mới ban hành xong thì bị sửa đổi, nhiều quy định pháp luật được ban hành nhưng phải dừng triển khai,… Làm luật mà “sáng nắng, chiều mưa, trưa ẩm ướt” như thế này thì quả thực là tai hại!

Vị trí nào cho sự tham gia góp ý văn bản luật của người dân?

Ngoài trách nhiệm, còn vấn đề gì?

Chủ yếu, những ý kiến nêu ra trong phiên họp của Ủy ban thường vụ Quốc hội đều phân tích đến khía cạnh trách nhiệm của các cơ quan, bộ ngành trong chuẩn bị văn bản, tài liệu trình Quốc hội. Đương nhiên, trách nhiệm của các cơ quan này là một phần, nhưng đó có phải là tất cả dẫn đến thực trạng kém hiệu quả trong xây dựng pháp luật tại Việt Nam thời gian qua hay không?

Bộ luật Hình sự năm 2015 ban hành tồn tại đến gần 100 lỗi, bao gồm cả những lỗi sơ đẳng; Thông tư 45/2017/TT-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải quy định không được dùng thẻ Đảng viên, giấy phép lái xe,… để làm giấy tờ lên máy bay nhưng sau đó đính chính là do “lỗi đánh máy”.

Ở đây, đúng là các cơ quan xây dựng các văn bản pháp luật thiếu trách nhiệm, tồn tại nhiều sai sót, nhưng sau khi sai xót thì cũng chẳng ai bị phê bình, chẳng ai bị kỷ luật. Đó là một “điểm yếu chết người” trong xây dựng pháp luật tại Việt Nam.

Mặt khác, quá trình xây dựng Luật hoàn toàn không phát huy được vai trò đóng góp ý kiến của người dân. Đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất mà ít cơ quan nào nhắc đến.

Ngay như Bộ luật Hình sự 2015, trước đó cũng đưa ra lấy ý kiến rộng rãi, rất nhiều ý kiến phản hồi về sai sót của văn bản dự thảo, nhưng cơ quan lấy ý kiến lại không ghi nhận, không tiếp thu, không sửa đổi. Và kết quả như thế nào thì ai cũng rõ. Vấn đề ở đây là làm sao để thực hiện tốt được quá trình lấy ý kiến đóng góp từ phía người dân?

Phải thay đổi về hành chính!

Trước nay, cứ xin góp ý kiến là các cơ quan chức năng lại theo một quy trình vô cùng “rườm rà”: công văn từ Trung ương về tỉnh; tỉnh gửi công văn về huyện; huyện gửi công văn về xã;… Mà công văn thì 2,3,… thậm chí là đến cả tuần mới nhảy từng cấp, từng cấp một. Rồi khi báo cáo kết quả lại theo một chiều đi ngược lại, tương tự như chiều đến. Vô hình trung, công tác góp ý và tham gia góp ý các văn bản pháp luật gây tốn kém đến cả một quãng thời gian dài nhưng chỉ là do “vận chuyển” công văn, giấy tờ. Đó còn chưa kể, nhiều nơi chỉ thực hiện theo kiểu chống đối, vì thời gian”vội” nên cũng chỉ làm “hình thức”.

Rõ ràng, những cơ chế tiến bộ về công nghệ thông tin chưa được áp dụng và có áp dụng thì chưa có hiệu quả.

Nên nhớ là hiện nay các cấp, các ngành đang thực hiện đẩy mạnh cải cách hành chính. Nhưng sao, văn bản, giấy tờ pháp luật thì lại chỉ sử dụng công văn, giấy tờ truyền thống. Vừa lãng phí, vừa kém hiệu quả.

Việc xin ý kiến góp ý nếu phá vỡ được quy trình truyền thống là thông qua từng cấp hành chính như cũ thì có lẽ sẽ đạt hiệu quả cao hơn rất nhiều. Vừa có nhiều thời gian cho người them gia góp ý đóng góp ý kiến, vừa có thời gian cho cơ quan xây dựng văn bản pháp luật đánh giá ý kiến góp ý được gửi về.

Làm điều này thì cần phải tận dụng triệt để nền tảng thông tin, công nghệ số. Đương nhiên, hiện nay sẽ chỉ yêu cầu các cơ quan thay đổi dần từng bước một, và dần hoàn thiện chứ không thể yêu cầu làm tốt ngay. Nhưng phải luôn nhớ, nếu không bắt tay thay đổi ngày hôm nay, thì dù có trách nhiệm đến mấy nhưng phương pháp, cách thức thực hiện kém hiệu quả thì các cơ quan hành chính Nhà nước vẫn cứ đạt hiệu quả thấp trong xây dựng các văn bản luật mà thôi.